Abdurazzoq Muzmel
Afg‘oniston Osiyoning markazida joylashgan bo‘lib o‘zining strategik geografik o‘rni mustaqilliksevar xalqi va boy tarixiy merosi tufayli jahon tarixida alohida o‘ringa ega. Bu yurt tarixi faqat podshohlar va urushlar tarixi emas balki mustaqillik qarshilik sabr-toqat va milliy o‘zlik tarixidir. Tarix davomida ko‘plab yirik davlatlar va imperiyalar Afg‘onistonni o‘z hukmronligi ostiga olishga uringan biroq afg‘on xalqining mustahkam qarshiligi tufayli hech qachon o‘z maqsadlariga to‘liq erisha olmagan. Bu haqiqat jahon tarixining ko‘plab sahifalarida qayd etilgan.
Tarixiy manbalarga ko‘ra Iskandar Maqduniy qo‘shinlari ham ushbu yurt xalqining qattiq qarshiligiga duch kelgan. Keyinchalik ham turli hukmdorlar o‘rtasidagi urushlar davom etgan biroq Afg‘onistonning tog‘lari vodiylari va xalqi doimo erkin hamda mustaqil yashash irodasini saqlab qolgan. XIX asrda afg‘onlar mamlakat mustaqilligini himoya qilish yo‘lida Angliyaga qarshi janglarda katta qurbonliklar bergan. Natijada Afg‘oniston o‘z mustaqilligini saqlab qolgan va xalqaro munosabatlarda ham mustaqil mavqega ega bo‘lgan.
XX asrda Sobiq Sovet Ittifoqining Afg‘onistonga bostirib kirishi ham uzoq davom etgan urushga sabab bo‘ldi. Bu urush har ikki tomonga og‘ir talafotlar yetkazdi va oxir-oqibat xorijiy qo‘shinlar mamlakatni tark etishga majbur bo‘ldi. Shundan keyin NATO va Amerika Qo‘shma Shtatlarining yigirma yillik urushi ham keskin janglar hamda katta insoniy va iqtisodiy yo‘qotishlarga sabab bo‘ldi.
Afg‘on xalqi har doim o‘z mamlakati mustaqilligi va milliy g‘ururini himoya qilib kelgan. Shu bilan birga u tinchlik yaxshi qo‘shnichilik va o‘zaro hurmat tarafdori bo‘lib kelgan. Tarix shuni ko‘rsatadiki Afg‘oniston xalqining irodasini mensimagan har qanday kuch uzoq davom etadigan qiyinchiliklarga duch kelgan. Shu bois Afg‘oniston haqida qaror qabul qilayotgan har qanday tashqi tomon bu yurtning tarixiy tajribasini chuqur anglab yetishi zarur. O‘tmishni o‘rganish shuni ko‘rsatadiki o‘zaro hurmat siyosiy kelishuv va tinch yo‘l bilan yechim topish mojarolarni davom ettirishdan ko‘ra samaraliroq va barqarorroq yo‘ldir.
Tarix ibrat kitobidir. Tarixdan saboq olganlar kelajakda xatolarni takrorlamaydi tarixni inkor etganlar esa ko‘pincha o‘sha achchiq tajribalarni yana boshdan kechiradi. Afg‘oniston ana shu tarixiy haqiqatning yorqin namunasidir. Afg‘on xalqi o‘zining uzoq tarixi davomida imperiyalar bosqinchilar va zo‘ravon qo‘shinlarga qarshi kurashib katta qurbonliklar bergan hamda o‘zining sha’ni mustaqilligi va milliy o‘zligini himoya qilgan.
Ana shu tarixiy tajribalar afg‘on xalqiga muammolar urushlar va bosimlar o‘tkinchi ammo milliy iroda va e’tiqod esa abadiy ekanini o‘rgatgan. Shu sababli bu xalq har qanday harbiy bosim qarshisida o‘z ruhiyatini saqlab qolgan va qo‘rquvga taslim bo‘lish o‘rniga sabr-toqat matonat va qarshilik yo‘lini tanlagan.
So‘nggi oylarda Pokiston harbiy rejimi Afg‘onistonga qarshi shafqatsiz havo hujumlarini amalga oshirib o‘zining xavfsizlik muammolarini chegaraning narigi tomoniga ko‘chirishga urindi. Ammo bu siyosat nafaqat muvaffaqiyatsiz bo‘ldi balki ikki tomonlama munosabatlarni yanada keskinlashtirdi mintaqaviy barqarorlikka tahdid soldi va Pokistonning ichki muvaffaqiyatsizliklarini yanada yaqqol namoyon qildi.
2026-yil 28-iyun kuni Pokiston harbiy rejimi Paktiyo Paktika va Kunar viloyatlariga havo hujumlari uyushtirib turar joylarni bombardimon qildi. Islomiy Amorat matbuot kotibi Mavlaviy Zabihulloh Mujohidning so‘zlariga ko‘ra ushbu hujumlarda 36 nafar tinch aholi jumladan ayollar va bolalar halok bo‘lgan yana 163 kishi yaralangan.
Bu yagona hodisa emas. 2026-yil 16-mart kuni Kobuldagi giyohvandlarni davolash markaziga qilingan hujum 400 dan ortiq insonning hayotiga zomin bo‘ldi. Shuningdek 2026-yil fevral oyida sun’iy chegara yaqinidagi hududlarga uyushtirilgan tartibsiz bombardimonlar natijasida o‘nlab insonlar halok bo‘ldi. 2026-yilning dastlabki besh oyida esa UNAMA Pokiston hujumlari oqibatida yuz bergan 750 dan ortiq tinch aholi talafotini qayd etdi.
Agar Pokiston harbiy rejimi bombardimonlar raketa hujumlari va tinch aholini o‘ldirish orqali afg‘on mujohid xalqining irodasini sindira olaman deb o‘ylayotgan bo‘lsa tarix sahifalarini yana bir bor varaqlashi kerak. Kuch ishlatish zo‘ravonlik va begunoh insonlarni o‘ldirish hech qachon bir xalqning fikri e’tiqodi va milliy irodasini o‘zgartira olmaydi. Afg‘on xalqi tinchlik tarafdoridir biroq tinchlik zaiflik degani emas. Har bir xalq o‘z vatani mustaqilligi va hududini himoya qilish huquqiga ega. Kim Afg‘oniston zaminida kuch sinashmoqchi bo‘lsa tarixdan saboq olishi lozim. Chunki bu yurt bosqin tajovuz va zulmga qarshi kurashning uzoq va sharafli tarixiga ega.
Shuningdek agar Pokiston harbiy rejimi haqiqatan ham o‘z mamlakati xavfsizligini istasa xavfsizlik muammolarining yechimini Afg‘oniston hududida emas balki o‘z mamlakati ichida izlashi kerak. Boshqa davlat hududiga hujum qilish muammolarni hal qilmaydi aksincha mintaqani yanada beqarorlashtiradi va yoqilgan olov oxir-oqibat Afg‘onistondan ham ko‘ra Pokistonning o‘zini ko‘proq kuydiradi.
Pokiston harbiy rejimi shuni tushunishi kerakki xalqlar o‘rtasida adovat urug‘ini sochish urush alangasini avj oldirish va tinch aholini qurbon qilish nafaqat mintaqa barqarorligiga zarar yetkazadi, balki mamlakatning xalqaro obro‘siga ham putur yetkazadi. Kuch siyosati vaqtinchalikdir ammo xalqlarning xotirasi abadiydir. Har bir jinoyat va zulm tarix xotirasida saqlanib qoladi. Agar bu rejim afg‘onlarning uylarini vayron qilish ayollar va bolalarni o‘ldirish hamda chegara hududlarini beqarorlashtirish orqali afg‘on xalqini taslim qila olaman deb o‘ylayotgan bo‘lsa bu tasavvur haqiqatga mos emas. Afg‘on xalqi o‘z tarixida bundan ham og‘ir sinovlarni boshdan kechirgan va har safar eng og‘ir sharoitlardan keyin ham milliy birligi va matonatini saqlab qolgan.
Bu shafqatsiz rejim bilishi kerakki begunoh afg‘onlarning qonini to‘kish ayollar va bolalarni nishonga olish uylarni vayron qilish va turar joylarni bombardimon qilish orqali nafaqat o‘z maqsadlariga erisha olmaydi balki o‘z homiylari va xo‘jayinlarining roziligini ham qo‘lga kirita olmaydi. Begonalarni rozi qilish uchun o‘z siyosatini zo‘ravonlik va qon to‘kish asosiga qurganlar aslida o‘z siyosiy obro‘si va kelajagini o‘z qo‘llari bilan vayron qiladilar. Afg‘on xalqiga qarshi har qanday tajovuz nafaqat uning qarshiligini yanada mustahkamlaydi balki ushbu rejimning mintaqa va dunyo miqyosidagi nufuzi hamda obro‘sini yanada zaiflashtiradi.
Begonalarni rozi qilish uchun afg‘onlarga qarshi kuch ishlatish na sharaf na g‘alaba va na oqilona siyosatdir. Bu faqat mustaqil qaror qabul qila olmaslik va boshqalarning kun tartibiga ergashishning ifodasidir.
Xulosa qilib aytganda bu shafqatsiz rejim shuni anglashi kerakki Afg‘oniston Islomiy Amorati avvalgi yillardagi zaif hukumatlarga o‘xshamaydi. Ular Pokiston tajovuzlariga ko‘z yumgan bo‘lishi mumkin biroq Islomiy Amorat tinchlik va muloqotni ustuvor deb bilgan holda mamlakat hududiy yaxlitligini va tinch fuqarolar xavfsizligini himoya qilish uchun butun imkoniyati hamda jasorati bilan bosqinchilarga qat’iy va kuchli javob berishini ochiq e’lon qilgan.
