Nua’mon Sa’id
Siyosat maydonida ba’zan shunday lahzalar keladiki davlatning avvalgi hisob-kitoblari va siyosatini davom ettirish uning kelajagini kafolatlash o‘rniga, aynan o‘sha davlat uchun yangi muammolar eshigini ochadi. Bugun Pokiston ham xuddi shunday bosqichda turibdi. Mintaqadagi xavfsizlik muvozanati o‘zgardi kuchlar nisbati yangilandi va bir vaqtlar ushbu davlatning strategik manfaatlarini ta’minlash vositasi deb hisoblangan siyosatlar endilikda Pokistonning o‘zi uchun strategik tahdid manbaiga aylanmoqda.
Agar Islomobod Kobul bilan diplomatiya va muloqot yo‘lini tanlash o‘rniga harbiy bosim bombardimon va xavfsizlikka asoslangan qarama-qarshilik siyosatini davom ettirsa urushning xarajatlari va oqibatlari endi avvalgidek bir tomonlama emasligini ham tan olishi kerak. Har qanday harbiy keskinlik nafaqat chegaralar xavfsizligini balki Pokiston iqtisodiyoti ichki barqarorligi xalqaro obro‘si va mintaqaviy mavqeini ham jiddiy sinovlarga duchor qiladi.
Pokiston shuni anglab yetishi kerakki qo‘shni davlatga nisbatan har qanday tahdidni davom ettirish, harbiy amaliyotlar vakil guruhlar faoliyati yoki xavfsizlik bosimlari o‘zaro ishonch muhitini yanada zaiflashtiradi va javob choralarining ehtimolini oshiradi. Shu sababli bunday siyosatni davom ettirish aslida muammoning yechimi emas balki uning yanada kengayishi va kuchayishiga xizmat qiladi.
Agar bu inqiroz kengaysa, keng ko‘lamli harbiy to‘qnashuv va urush yuz berishi ehtimoli ham mavjud. Bunday urush sodir bo‘lsa Islomobod Kobulga qaraganda ko‘proq zarar ko‘radi va bir vaqtning o‘zida ko‘plab bosimlarga duch keladi. Chunki ichki xavfsizlikni ta’minlash yuki Pokiston zimmasida og‘irroq bo‘ladi mudofaa budjeti va harbiy xarajatlari oshadi investitsiyalar savdo va ishlab chiqarish jiddiy zarar ko‘radi chegara hududlaridagi xavfsizlik keskin zaiflashadi va nazoratdan chiqishi mumkin xalqaro diplomatik bosimlar kuchayadi tranzit va mintaqaviy loyihalarning kelajagi noaniqlikka yuz tutadi hamda iqtisodiy muammolar ijtimoiy bosimlarga aylanadi.
Islomobodning Kobulga nisbatan ko‘proq zarar ko‘rishining bir qancha sabablari mavjud. Chunki Kobul Islomobod kabi keng ko‘lamli infratuzilma va inshootlarga ega emas. Afg‘onistonda yadro quroli ham yo‘qki uni saqlash katta siyosiy va xavfsizlik xarajatlarini talab qilsin. Shuningdek Afg‘onistonda Pokistondagidek keng ko‘lamli yirik infratuzilma loyihalari mavjud emaski ularning vayron qilinishi mamlakat iqtisodiyoti g‘ildiragini to‘xtatib qo‘ysin. Bundan tashqari yana o‘nlab omillar mavjud bo‘lib ular urush kengaygan taqdirda Islomobod Kobulga qaraganda ko‘proq zarar va talafot ko‘rishini ko‘rsatadi. Shu bois hech bir oqil va uzoqni ko‘ra oladigan mas’ul qisqa muddatli maqsadga erishish uchun o‘z davlati va xalqini bunday og‘ir yo‘qotishlar xavfi ostiga qo‘yishni istamaydi.
Shu bilan birga mintaqa ham har qanday urushning insoniy va iqtisodiy oqibatlaridan chetda qolmaydi. Chunki urush hammaga zarar keltiradi va mintaqaviy barqarorlik uchun unda hech qanday g‘olib bo‘lmaydi. Shu sababli har qanday inqirozni hal etishning eng oqilona va mas’uliyatli yo‘li muloqot diplomatiya hamda o‘zaro hamkorlik va anglashuv asosida umumiy xavfsizlikni ta’minlashdir.
Pokiston harbiy rejimi hali ham tanlov qilish imkoniyatiga ega: yoki o‘tgan tajribalarni takrorlashdan voz kechib o‘zaro hurmat yaxshi qo‘shnichilik va diplomatiya yo‘lini tanlaydi, yoki xavfsizlik iqtisodiyot va siyosat sohalaridagi yanada og‘ir xarajatlar ko‘rinishida oqibatlari yana o‘ziga qaytadigan siyosatni davom ettiradi. Mintaqaning kelajagi bombardimonlar bosimlar va vakillik urushlari bilan qurilmaydi balki o‘zaro ishonch o‘zaro hurmat va mas’uliyatli siyosat orqali shakllanadi. Agar Pokiston o‘zining xavfsizligi xalqaro obro‘si va mintaqaviy rolini saqlab qolishni istasa xavfsizlik siyosatini qayta ko‘rib chiqish vaqti aynan hozir ertaga emas.
