Ayub Xalil
Afg‘oniston o‘z tarixi davomida nihoyatda og‘ir va achchiq bosqichlarni boshdan kechirgan. Ammo Mustaqillik kunining xotirasi bizga bir haqiqatni eslatib turadi: mamlakatlarning kelajagi ko‘p jihatdan xalqlarning irodasi, ongi, tadbirkorligi va mas’uliyatiga ham bog‘liq. Afg‘oniston har bir zolim, jabr qiluvchi va bosqinchiga qarshi har tomonlama qarshilik ko‘rsatib kelgan mamlakatdir.
Afg‘oniston tarixning turli ko‘tarilish va pasayishlari davomida har bir mustamlakachining tishini sindirib kelgan. Chingizxon butun dunyoni qon va vayronagarchilikka burkagan edi, ammo Afg‘onistonda uning qudrati parchalandi. Inglizlar, Sovet Ittifoqi, ruslar va NATO kuchlari ham xuddi shunday taqdirga duch keldilar. Ular mag‘lubiyatga uchragach, ittifoq va koalitsiyalari tarqalib, parchalandi va hatto o‘zaro to‘qnashuvlarga kirishdilar. Bugun ham buning guvohi bo‘lib turibmiz. Afg‘oniston esa hamon sobit va matonat bilan oyoqda turib, o‘zining tarixiy Mustaqillik va g‘alaba kunlarini shijoat va qahramonlik ruhida nishonlamoqda.
Shu bois shunday naql ham keltirilgan: Alloh taolo bir qavmga g‘azab qilsa, ularni afg‘onlar vositasida jazolaydi. Tarixiy manbalarda Yoqut Hamaviy (626-hijriyda vafot etgan) o‘zining Mu‘jam al-Buldon asarida Sharik ibn Abdullohдан quyidagi rivoyatni keltiradi:
وَقَدْ رُوِيَ عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللهِ أَنَّهُ قَالَ: خُرَاسَانُ كِنَانَةُ اللهِ، إِذَا غَضِبَ عَلَى قَوْمٍ رَمَاهُمْ بِهِمْ.
Tarjima: Sharik ibn Abdulloh rivoyat qilinishicha, u shunday degan: Xuroson Alloh taoloning o‘qlar saqlanadigan g‘ilofidir. Alloh bir qavmga g‘azab qilsa, ularga Xuroson ahlini yuboradi.
Tarix sahifalarida 28-Asad
28-Asad va uning 107 yilligi Afg‘onistonning zamonaviy tarixidagi muhim va faxrli kunlardan biri bo‘lib, mamlakat siyosiy mustaqilligini qayta qo‘lga kiritish jarayoni bilan chambarchas bog‘liqdir. Bu kun 1298-hijriy-shamsiy yilning 28-Asadi, milodiy 1919-yil 19-avgustiga to‘g‘ri keladi va Afg‘oniston Mustaqillik kuni sifatida nishonlanadi.
XIX asr davomida Afg‘oniston Britaniya Hindistoni va Chor Rossiyasi o‘rtasidagi Buyuk o‘yin raqobatining markazida turardi. Ya’ni o‘sha davrda podshohlar tsarlar tomonidan boshqarilgan Rossiya bilan Britaniya o‘rtasidagi raqobat Afg‘oniston taqdiriga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. Britaniyaning Afg‘onistonning tashqi aloqalari va siyosatiga ta’sirini kengaytirishi mamlakatning to‘liq siyosiy mustaqilligi va mustaqil tashqi siyosati masalasini afg‘on xalqi oldidagi eng muhim masalalardan biriga aylantirgan edi.
1919-yilda uchinchi afg‘on-ingliz urushining boshlanishi bilan Afg‘oniston mustaqilligi masalasi yangi bosqichga kirdi. Omonullaxon o‘z hukmronligining ilk kunlaridanoq Afg‘onistonning to‘liq siyosiy mustaqilligi masalasiga alohida e’tibor qaratdi. Uning hukmronligining dastlabki oylarida Afg‘oniston bilan Britaniya Hindistoni o‘rtasidagi kelishmovchilik urushga aylandi. Ammo shundan keyin muzokaralar olib borish uchun zamin yaratildi.
Afg‘oniston xalqiga murojaat
28-Asadni faqat tarixiy bir voqeani xotirlash kuni bilan cheklab qo‘ymaslik kerak. Mustaqillik aslida bir musulmon xalqining siyosiy irodasi, milliy suvereniteti va o‘z kelajagi haqida mustaqil qaror qabul qilish huquqini anglatadi.
Mamlakat o‘z mustaqillik ruhiga shunday paytda yaqinlashadiki, u o‘zining islomiy va milliy qadriyatlari hamda milliy masalalari bo‘yicha qarorlarni xalq manfaatlari, islomiy qadriyatlar va milliy manfaatlar asosida qabul qiladi; tashqi bosimlarga qarshi mustaqil islomiy va milliy pozitsiyani egallaydi hamda xalqining farovonligi, xavfsizligi va taraqqiyoti uchun o‘zining islomiy irodasini mustahkamlaydi.
Shu bois 28-Asad tarixni o‘qish va yodga olish bilan bir qatorda, kelajak oldidagi mas’uliyat tuyg‘usini ham uyg‘otadi. Afg‘oniston tarixi bizga shuni o‘rgatadiki, davlat hokimiyati va mustaqillik faqat shiorlar bilan saqlanib qolmaydi. U ilm-ma’rifat, birlik, mas’uliyat, iqtisodiy qudratni mustahkamlash va davlat institutlarini rivojlantirish orqali barqaror bo‘ladi.
Bugun afg‘onlar 28-Asadni nishonlar ekanlar, bu kunning asosiy xabari faqat o‘tmish tarixidan faxrlanish bo‘lmasligi kerak. U kelajak oldidagi mas’uliyatni ham anglatishi lozim. Mustaqillikka haqiqiy hurmat yangi avlod o‘z tarixini bilishi o‘tmish tajribalaridan saboq olishi mamlakatning islomiy qadriyatlari va milliy manfaatlari haqida chuqur fikr yuritishi hamda Afg‘onistonning ilmiy, iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy taraqqiyotiga o‘z hissasini qo‘shishidir.
Bu kunning eng muhim xabari shundan iboratki, mustaqillik faqat tarix sahifalarida ulug‘lanmasligi, balki mas’uliyatni zimmasiga olish va mamlakat kelajagini bunyod etish orqali tirik saqlanishi kerak.
Alloh taolo Afg‘onistonning 28-Asad tarixi yo‘lida chekkan mashaqqatlari va shahidlarining qurbonliklarini g‘oziylarini hamda butun mujohid afg‘on xalqining fidoyiliklarini O‘zining ulug‘ dargohida qabul aylasin. Omin.
