Sardar Baluch
Balochiston – tabiiy boyliklarga eng boy bo‘lgan hududlardan biri bo‘lishiga qaramay, Pokistonning eng katta, ammo eng ko‘p kamsitilgan, orqada qoldirilgan va e’tiborsiz qoldirilgan viloyati sanaladi. Bu keng va strategik yer qadimdan baloch xalqining vatani bo‘lib, bu g‘ururli, aslzoda va oriyatli xalq o‘zining milliy o‘zligi, tabiiy boyliklari va insoniy huquqlarini asrash uchun o‘nlab yillardan beri kurashib keladi.
Balochistonning tuprog‘i oltin, gaz, mis, ko‘mir va boshqa qimmatbaho resurslarga limmo-lim bo‘lishiga qaramay, bu yerda yashayotgan xalq qashshoqlik, adolatsizlik, zo‘ravonlik va tizimli zulm bilan yuzma-yuz turibdi. To‘g‘ri ta’lim yo‘q, sog‘liqni saqlash xizmatlari yo‘q, toza ichimlik suvi yo‘q, ish imkoniyatlari yo‘q, siyosiy erkinliklar yo‘q. Aynan mana shu omillar baloch xalqini o‘zining qadimiy madaniyati va tarixiy orzulariga binoan oriyatli hayot uchun kurashni davom ettirishga majbur qilmoqda.
Baloch xalqi yillar davomida siyosiy chetlashtirish va majburiy sukunatga duch kelmoqda. Markaziy hukumat va Pokiston armiyasi Balochiston taqdiriga oid asosiy qarorlarni o‘zlari qabul qiladi, bu yurtning asl aholisi fikriga esa qadr berilmaydi.
O‘z xalqining ovozini ko‘tarishga uringan baloch rahbarlari jiddiy tahdid ostida yashaydi ko‘plari o‘g‘irlab ketiladi, qamoqqa tashlanadi yoki g‘oyib bo‘lishadi. Inson huquqlari tashkilotlari qayta-qayta ta’kidlaganidek, Pokistonda eng ko‘p «majburiy yo‘qolishlar» aynan Balochistonda sodir bo‘ladi. Bu hodisalar ortida ko‘pincha Pokiston armiyasi, ISI va boshqa razvedka idoralari turadi.
Bu kabi siyosiy bo‘g‘ish muhiti, so‘z erkinligi, tanlov va qaror qabul qilish huquqi yo‘qolgan bir sharoit yosh balochlarni ajralish talabi, qo‘zg‘olon va qurolli qarshilikka tomon itaradi. Bu kurash hokimiyat uchun emas xalqning omon qolishi, adolat va milliy oriyatni himoya qilish uchundir.
Boyliklarga eng boy viloyat bo‘lishiga qaramay, oltin, mis, ko‘mir, gaz va boshqa xazinalardan kelayotgan milliardlab rupiylar mahalliy xalq qo‘liga emas, balki markaziy hukumat, harbiy korporatsiyalar va xalqaro kontraktorlar cho‘ntagiga tushadi. Baloch xalqining o‘z boyliklaridan mahrum qilinishi eng yirik iqtisodiy zulmlardan biridir.
Bu adolatsizlik xalqni nafaqat qashshoqlikka mubtalo qilgan, balki markaziy hukumatga nisbatan chuqur nafrat uyg‘otgan. Xalqaro inson huquqlari tashkilotlari doimiy ravishda Pokiston xavfsizlik kuchlarining Balochistonda fuqarolik faollari, talabalar, jurnalistlar va adolat talab qiluvchi kishilarni shafqatsiz bostirayotganini qayd etadi.
Odamlar sudsiz hibsga olinadi, yillar davomida g‘oyib bo‘ladi, qiynoqqa solinadi va hatto o‘ldiriladi. Yo‘qolganlarning aksariyati hech qachon topilmaydi yoki qiynoqlangan jasadlari dahshatli holatda paydo bo‘ladi. Bu majburiy g‘oyib bo‘lishlar ortida odatda razvedka va xavfsizlik idoralari turadi. Bu ishlar nafaqat insoniylikka zid, balki bir butun xalqni ruhiy, siyosiy va ijtimoiy jihatdan chuqur inqirozga solmoqda.
Balochistonda so‘z erkinligi butkul poymol qilingan kim bo‘lishidan qat’i nazar, agar u siyosiy, iqtisodiy yoki madaniy huquqlarni talab qilsa, darhol «ajralish tarafdori» yoki «terrorchi» tamg‘asi bilan ayblanadi.
Bu Pokiston harbiy rejimining oldindan tuzilgan strategiyasi. Maqsad baloch xalqining halol va qonuniy kurashini badnom qilish, jahon e’tiborini boshqa tomonga burish va ularni kuch bilan bostirishga bahona topishdir. «Terrorizmga qarshi kurash» niqobi ostida minglab odamlar hibsga olingan, qiynoqqa solingan va o‘ldirilgan.
Demak, Balochiston faqat boyliklar makoni emas; bu yer o‘nlab yillar davomida o‘z haq-huquqlari uchun kurashayotgan oriyatli, ammo mazlum xalqning uyi. Ular bilishi kerakki, siyosiy, iqtisodiy, madaniy va insoniy huquqlarini talab qilish na jinoyat, na terrorizm; aksincha bu eng tabiiy va qonuniy insoniy haqdIr. Ana shu ong yo‘li milliy o‘zlikni saqlash, taqdirni belgilash va zulmdan qutulishga eshik ochadi.
Shuningdek, Pokiston harbiy rejimining majburiy g‘oyib bo‘lishlar, iqtisodiy talon, siyosiy chetlashtirish va madaniy bostirish kabi zulmlari endi yashirilmasligi kerak. Bu haqiqatlar jahon hamjamiyatiga yetkazilishi lozim chunki «terrorizmga qarshi kurash» nomi ostida qanday qilib bir butun xalq o‘z tabiiy huquqlari, oriyati va erkinligidan mahrum qilinayotganini bilishlari shart.
Xalqaro tashkilotlar, inson huquqlari institutlari va mas’ul davlatlar o‘z insoniy vazifalarini bajarishlari kerak. Bu faqat Balochistonning muammosi emas bu jahon vijdonining sinovidir. Endi vaqt keldi dunyo baloch xalqining ovozini eshitishi, huquqlarini qo‘llab-quvvatlashi va Pokiston harbiy rejimining zulmlarini qoralashi shart. Jahonning sukuti endi qabul qilib bo‘lmaydi.
