Abdan Safi
Dunyoda shunday odamlar ko‘pki, ular yolg‘on gaplarni shunchalik qat’iylik, ishonch va takror bilan aytadilarki, oxir-oqibat o‘zlari ham haqiqat bilan yolg‘onning farqini ajrata olmay qoladilar. Bunday asossiz gaplarning doimiy takrori ularning vijdonini asta-sekin o‘chiradi, hatto o‘zlari ham o‘z xayoliy va o‘zlari to‘qigan ertaklarining asiriga aylanib, haqiqat nuridan mahrum bo‘ladilar.
Bunday odam va guruhlarning misollaridan biri — Pokiston davlati va uning rasmiylari bo‘lib, ular o‘z manfaatlarini ta’minlash uchun har qanday vositadan foydalanadilar va qo‘shni davlatlarga qarshi tugamaydigan ayblovlar zanjirini yo‘lga qo‘yganlar. Ular doimo o‘z mag‘lubiyatlarini Afg‘oniston va Hindistonga bog‘laydilar va har qanday yig‘ilish hamda majlislarda Afg‘onistonda “terrorchi guruhlar” mavjudligi haqida yolg‘on ma’lumotlar tarqatib, jahon jamoatchiligining fikrini chalg‘itishga urindilar.
Ammo Afg‘onistonga qarshi bunday ayblovlarning haqiqatlari qanday?
Kecha BMT Xavfsizlik Kengashi yig‘ilishida yana takrorlandi: go‘yo Afg‘onistonda mintaqa va jahon xavfsizligi uchun katta tahdid hisoblangan “terrorchi guruhlar” bor emish. Ushbu yig‘ilishda Pokiston tomonidan aniq qilib “DAISh”, “Tehrik-e-Tolibon Pokiston” (TTP) va “Baluj ozodlik tarafdorlari” tilga olindi.
ISHID, TTP va Baluj ozodlik tarafdorlari masalasi yangilik emas; balki qadimdan davom etib kelmoqda. Emomul-Muslimin Afg‘oniston tashkil topganidan ham ilgari mavjud bo‘lgan bu masalada boshqalarni ayblash yoki mas’uliyatni birovning zimmasiga yuklash noto‘g‘ri va mantiqsizdir. Afg‘oniston Islomiy Amirati hech kimga bu mamlakat hududidan boshqa davlatlarga qarshi foydalanishga ruxsat bermaydi va buni amalda ham isbotlagan.
TTP va Baluj ozodlik tarafdorlari Pokiston hududida mavjud bo‘lib, o‘z faoliyatlarini o‘sha yerda olib bormoqdalar. Ko‘plab mashhur pokistonlik siyosatchilar matbuot anjumanlari va intervyularida oshkora aytganlar: Xaybar Paxtunxwa viloyatining bir qancha tumanlari — Vaziri-ston, Tank, Dera Ismoilxon, Laki Marvat, Xaybar va boshqa hududlar TTP nazoratida bo‘lib, ular u yerda paralel hukumat tuzganlar.
Bajor hududida esa Pokiston muassasalarining roziligi bilan mahalliy oqsoqollar TTP bilan sulh qilish uchun jirga o‘tkazadilar va bu yig‘inlarning videolari ham tarqatilgan. Bu esa TTPning aynan Pokiston hududida mavjudligi va u yerdan faoliyat yuritishini ochiq isbotlaydi.
Bundan tashqari, Baluj ozodlik tarafdorlari yaqinda qisqa muddat ichida Balujistonning bir qancha shahar va yirik qishloqlarini — Panjgur, Panjdg, Xaron, Kich va Sorobni egallab, ikki-uch kun davomida o‘sha yerda qolganlar. Bundan tashqari, bu guruh bir oyda bir necha bor Pokiston va Balujiston orasidagi yo‘llarda paydo bo‘lib, pokistonlik askarlarni tintuv qiladi, mashinalardan tushiradi va ularni asirga oladi.
Bu voqealar Baluj ozodlik tarafdorlarining o‘zlari Pokiston hududida mavjudligini ko‘rsatadi va ular uchun Afg‘oniston hududidan foydalanishga hojat yo‘q. Bundan tashqari, Pokiston hukumati chegaralarni nazorat qilayotganini da’vo qilarkan, bunday ko‘p sonli guruhlarning chegaradan o‘tishi umuman mumkin emas.
ISHID Xuroson qayerda?
ISHIDning boshlanishi Pokistonning Xaybar Agentligida bo‘lgan, ammo keyinchalik maxsus manfaatlar uchun Afg‘onistonga ko‘chirildi. Islomiy Amirat qaytib kelgach, xorijiy g‘oyali guruhlar — jumladan, ISHIDga qarshi juda samarali chora-tadbirlar ko‘rildi. Natijada, hech kimning bunga jur’ati ham, da’vosi ham qolmadi. Shu qat’iy choralar barakati bilan ISHID xavorijining ildizlari Afg‘onistonda quritildi va qolganlari qo‘shni mamlakatga qochib ketdilar. O‘sha joy esa aslida ularning boshpana va markazi edi.
Pokiston razvedka muassasalari ularni bag‘riga oldi, Balujistonda ular uchun faol bazalar qurdi va maxsus maqsadlarda yana qurollantirib foydalandi.
Pokiston razvedkalari hiyla va makr bilan ISHID xavorijining bir necha fitnachi a’zolarini — masalan, “Sharifulloh (taxallusi Ja’far)” va “O‘g‘uz Alton”ni hibsga olib, keyin Sharifullohni yuqori narxda AQShga topshirdi.
Bundan tashqari, bir necha oy oldin Balujistonning “Mastung” hududida ISHID markazlariga hujumlar uyushtirilib, ko‘plab a’zolari o‘ldirildi. Endi savol tug‘iladi: bu markazlar va bu qadar ko‘p ISHID a’zolari Balujistonda nima qilayotgandi? Hujumdan keyin ISHID ochiqchasiga video chiqardi va “bundan qasosni Baluj ozodlik tarafdorlaridan olamiz” dedi.
Bu dalillar shuni ko‘rsatadiki, ISHIDning asosiy markazlari Balujistonda joylashgan va bu borada Afg‘onistonni ayblash nafaqat haqiqatdan uzoq, balki noto‘g‘ri hukmdir.
Eslatib o‘tish kerakki, Afg‘onistonda ham ko‘plab ISHID xavorijlari hibsga olingan va ularning iqrorlari al-Marsad orqali e’lon qilingan. Bu iqrorlardan ayon bo‘ladiki, ular nafaqat Afg‘onistonda, balki mintaqaning boshqa mamlakatlarida ham Balujiston markazlari orqali faoliyat yuritish uchun yuborilganlar.
BMT ayblovlarining ortidagi omillar nima?
BMT AQShning ta’siri va hokimiyati ostida bo‘lib, nima desa — AQShni xursand qilish uchun aytadi. AQShning Afg‘onistondagi sharmandali mag‘lubiyatidan keyin unga faqat bir yo‘l qoldi: Islomiy Amiratga qarshi targ‘ibot qilish va uni yomon ko‘rsatish. Shu sababli har bir necha kunda bu jarayon takrorlanadi va AQSh bu bilan o‘z mag‘lubiyatining dardini bosadi.
AQSh va BMT bunday yig‘ilish va hisobotlardan o‘z siyosatlari va mafkuralarini majburan o‘tkazish vositasi sifatida foydalanadi. Holbuki, ko‘plab hollarda AQShning o‘z razvedka idoralari ham, mustaqil tashkilotlar ham Afg‘oniston hozirgi hukumatining ISHIDga qarshi kurashini maqtashgan. Islomiy Amirat esa bu ishlarni hech kimni rozi qilish yoki begona manfaat uchun emas, balki faqat o‘z xalqini himoya qilish uchun amalga oshirgan.
Yana bir jihat shuki, BMT Afg‘oniston haqida Pokistonning hisobotlariga tayanadi. Holbuki, bu hisobotlar shaxsiy adovat va dushmanlik bilan to‘lib-toshgan. Pokiston har bir xalqaro minbarda Afg‘onistonni yomonlash va tuhmat qilish bilan shug‘ullanadi, ammo Afg‘onistonga hech qachon bu ayblov va yolg‘onlarga javob berish imkoniyati berilmagan.
Nima qilish kerak?
Agar BMT chinakam haqiqatni istasa, Afg‘oniston haqida qo‘shni davlatlarning noto‘g‘ri va g‘arazli hisobotlariga tayanmasligi kerak. Aksincha, bevosita Islomiy Amirat bilan aloqaga kirishib, haqiqatni aniqlashga intilishi kerak. Islomiy Amiratning samarali va haqiqiy choralari hurmat qilinishi lozim. Ayblash o‘rniga, bu hukumat qo‘llab-quvvatlanishi, muammolarga mustaqil va haqiqiy yechim topilishiga yordam berilishi kerak.
