Abu Umayr Afg‘oniy
G‘arb davlatlarining IShID loyihasidan ko‘zlagan maqsadlarining tafsiloti
Birinchi: G‘arbning islomiy tuzum va xalifalik zulm va istibdodga asoslangan hamda hozirgi zamonda tatbiq etib bo‘lmaydigan tizim ekanligi haqidagi da’vosini kuchaytirish.
G‘arb bu maqsadga erishish uchun IShID orqali quyidagi ishlarni amalga oshirdi:
A- XX asrning ikkinchi yarmidan keyin islom olamidagi deyarli barcha ulamo va faqihlar qullikning tugatilishini qo‘llab-quvvatladilar. Chunki Islom qullarni ozod qilishga targ‘ib qilgan va buning uchun katta oxirat savoblarini va’da qilgan yagona din hisoblanadi. Xalqaro tartib qullik davri tugagan deb qaraladigan tarzda shakllangach, musulmon davlatlari va ulamolari ham bu holatni ma’qulladilar. Usmoniylar xalifaligining so‘nggi davrlarida qullarni erkin sotib olish va sotish bozorlari ham yopildi.
Ammo IShID bu jarayonni yana qayta tikladi va odamlarga go‘yoki xalifalik barpo etilsa, insonlarni sotib olish va sotish bozorlari yana qayta ochiladi, degan tasavvurni berdi.
B- Islomiy tuzumda musulmonlar bilan urushmayotgan va islomiy tuzum qonunlarini qabul qilgan g‘ayrimusulmonlar uchun muayyan va alohida huquqlar belgilangan. IShID bu tamoyillarning barchasini buzdi. Yuzlab yillar davomida turli islomiy hukumatlar hukmronligi ostida yashab kelgan Iroqdagi Yazidiylarni qirg‘in qildi va shu orqali odamlar ongida xalifalik zulm va istibdoddan boshqa narsa emas, degan tasavvurni shakllantirishga urindi.
C- IShID paydo bo‘lganining dastlabki davridayoq deyarli barcha islomiy harakatlarga qarshi jihod hukmini chiqargan va ular bilan urushgan birinchi guruhga aylandi. Buning orqali odamlarda agar xalifalik tashkil etilsa, barcha musulmonlar bir-biri bilan urushadi va shu sababli islomiy tuzumni hozirgi davrda tatbiq etib bo‘lmaydi, degan fikrni shakllantirishga harakat qilindi.
D- IShID musulmonlar olamini hatto kofirlarga nisbatan bunday taqsimot qilmasdan avval Dorul-islom va Dorul-harb ga bo‘ldi. O‘z nazorati ostidagi hududlarni Dorul-islom nazoratida bo‘lmagan hududlarni esa Dorul-harb deb atadi. Holbuki, musulmonlar yerlarining hatto besh foizi ham uning nazoratida emas edi.
Bundan ham ajablanarlisi shundaki, IShID musulmon ayollar haqida ham kanizaklik hukmini qo‘llar, musulmonlarning katta qismini kofir deb bilardi hamda ularning mol-mulki va nomusini o‘lja deb hisoblar edi. Bu harakatlarning maqsadi xalifalik nafaqat kofirlar, balki musulmonlar uchun ham katta xavf bo‘lib, zulm va istibdoddan boshqa ma’noga ega emas, degan tasavvurni shakllantirish edi.
IShID xalifalik va islomiy tuzum nomi ostida hamda G‘arbning ko‘rsatmasi va yo‘naltirishi bilan musulmonlarning mol-mulkini talon-toroj qildi, ularning hurmati va sha’nini poymol etdi va qirg‘inlar sodir etdi. Diqqat bilan qaralsa, IShID o‘z qudratining eng yuqori davrida kofirlarga yetkazgan zararidan ko‘ra musulmonlarga ko‘proq zarar yetkazdi. Bu guruh, shuningdek, Mosuldagi ko‘plab tarixiy asarlar, ziyoratgohlar va boshqa tarixiy binolarni vayron qildi.
IShID o‘z hukmronligi davrida qotillik, talon-toroj va zulmdan boshqa hech qanday amaliy va aniq tizimni taqdim etmadi. U musulmonlarga Islomning iqtisodiy va siyosiy tizimi qanday amalga oshirilishini amaliy jihatdan tushuntirmadi, islomiy tuzumning jang qilmayotgan g‘ayrimusulmonlar bilan munosabatlari qanday bo‘lishi kerakligini ochib bermadi, zimmiylarning huquqlarini bayon qilmadi, Islomdagi urush qonunlarini tushuntirmadi va xalifalik insoniyatning farovonligi va saodati uchun qanday dastur va siyosatga ega ekanini ham ko‘rsatmadi.
Bu masalalarning barchasi IShID hukmronligi davomida noaniq va mavhum bo‘lib qoldi. Chunki IShID G‘arbning ko‘rsatmasi bilan aynan shu harakatlarni davom ettirib, odamlarda xalifalik zulm, istibdod va bugungi dunyoda tatbiq etib bo‘lmaydigan tizimning boshqa bir nomi, degan tasavvurni shakllantirishga xizmat qildi.
Bu maqsad katta darajada amalga oshdi. IShID paydo bo‘lishidan oldin, dunyoviylikdan charchagan yoshlar yashaydigan ko‘plab musulmon mamlakatlarida islomiy tuzum boshqaruvini istash tobora kuchayib borayotgan edi.
Ammo 2014-yildan 2018-yilgacha odamlar IShID loyihasining amaliy qiyofasini ko‘rganlaridan va yoshlarga «sizlar istayotgan xalifalik mana shu» degan tasavvur singdirilganidan so‘ng, ko‘plab musulmon yoshlar bu g‘oyadan uzoqlashdilar va dunyoviy qarashlar tarafdorlari soni ortdi. Ish hatto shu darajaga yetdiki, oddiy musulmonlar orasida xalifalik va islomiy tuzum nomini tilga olishning o‘zi ham go‘yoki jinoyatdek qabul qilina boshlandi. Islom tobora kengayib borayotgan mamlakatlarda esa bu din odamlar ongida qo‘rquv va zulm bilan bog‘lab ko‘rsatildi.
Misr, Tunis, Iordaniya va Turkiyada IShID paydo bo‘lishidan oldin islomchilar islomiy tuzum g‘oyasini targ‘ib qilish va unga da’vat etish yo‘lida faoliyat olib borar, ko‘plab musulmon yoshlar ham bu g‘oyaga moyil edilar. Ammo IShIDning harakatlari va faoliyatidan keyin islomiy harakatlarning yoshlar orasidagi faoliyati va da’vati zaiflashdi. Odamlarda islomiy tuzum va xalifalik IShIDning zulmi, jinoyati va istibdodi bilan teng, degan tasavvur paydo bo‘ldi.
Shu tariqa, IShIDning harakatlari dunyoviy qarash tarafdorlari uchun islomiy tuzum va xalifalikka qarshi kuchli targ‘ibot mavzusi va materiali bo‘lib xizmat qildi. Ular IShIDning qilmishlarini islomiy tuzum va xalifalikka qarshi dalil sifatida ilgari surdilar.
