Abu Hajar al-Kurdiy
Falluja – bosqinchilarga qarshi sabr va matonat timsoli
Falluja shahri Iroqning Anbor viloyatida joylashgan bo‘lib, 2003-yilda G‘arb tomonidan Iroq ishg‘ol qilingach, Iroq xalqining jihoddagi eng muhim va eng murakkab timsollaridan biriga aylandi. Aksariyat aholisi ahlus-sunna bo‘lgan va o‘ziga xos madaniy hamda diniy xususiyatlarga ega bo‘lgan bu shahar tez orada Iroqda amerikalik bosqinchilar kuchlari bilan jihodiy guruhlar o‘rtasidagi qattiq qarshilik markaziga aylandi.
Falluja qarshiligi nafaqat bu shahar aholisi matonatining timsoli, balki Iroq va hatto boshqa islomiy hududlar uchun ham bir o‘rnak bo‘ldi. Asl Falluja voqealarini bayon etishdan oldin, uning geografik va strategik ahamiyatiga to‘xtalish zarur. Falluja Bog‘doddan 65 km g‘arbda, Bog‘dod va Suriya o‘rtasidagi asosiy yo‘l ustida joylashgan.
Bu geografik joylashuv Fallujani logistik va harbiy oqimlarni nazorat qilish uchun muhim hududga aylantirgan. Shuningdek, uning Saudiya va Iordaniya chegaralariga yaqinligi AQShning bu shaharni alohida strategik ahamiyatga ega deb bilishiga sabab bo‘ldi.
Falluja qarshiligining boshlanishi:
Iroq ishg‘olining dastlabki kunlarida Falluja mamlakatning boshqa hududlariga qaraganda notinchroq edi. Jihodning ilk uchqunlari amerikalik askarlar shaharga kirib, uylarni tintuv qilishi, keng ko‘lamli hibsga olishlar va islomiy muqaddasotlarga hurmatsizlik ko‘rsatishlari bilan boshlandi. Xalq g‘azabini qo‘zg‘atgan muhim voqea 2003-yil aprel oyida yuz berdi. Falluja aholisi amerikalik kuchlar ishtirokiga qarshi namoyish o‘tkazganida, AQSh armiyasi namoyishchilarga o‘q uzib, o‘nlab kishini shahid qildi. Bu voqea Fallujada qurolli qarshilik shakllanishida burilish nuqtasiga aylandi.
Falluja janglari musulmonlar uchun qonli davr:
- A) Birinchi Falluja jangi (2004-yil aprel):
Blackwater kompaniyasining to‘rt amerikalik yollanma xodimi Fallujada o‘ldirilib, jasadlari xalq tomonidan yoqilgach, AQSh armiyasi shaharni to‘liq egallash uchun keng ko‘lamli harbiy amaliyot boshladi. Og‘ir texnikalardan foydalanilganiga qaramay, ular qabilalar, mujohidlar va hatto Saddam Husaynga sodiq kuchlarning qattiq qarshiligiga duch keldi. Bu qarshilik oxir-oqibat AQShni orqaga chekinishga majbur qildi va ularning shahar ustidan to‘liq nazorat o‘rnatishiga to‘sqinlik qildi. Bu mag‘lubiyat Pentagon uchun siyosiy sharmandalik bo‘ldi.
- B) Ikkinchi Falluja jangi (2004-yil noyabr):
2004-yil noyabrda AQSh o‘zining yangi tashkil etilgan qo‘g‘irchoq armiyasi bilan hamkorlikda Fajr al-G‘azab nomli operatsiyani boshladi. Bu safar yanada kuchliroq havo bombardimonlari, fosfor oqi kabi taqiqlangan qurollar va shaharni to‘liq qurshovga olish ishlatildi. Ushbu operatsiyada AQSh kuchlari shaharning ayrim qismlarini egallashga muvaffaq bo‘ldi, biroq buning evaziga juda katta inson talofati yuz berdi. Taxminlarga ko‘ra, bu jangda 2500 dan ortiq tinch aholi va minglab ahlus-sunna jangchilari o‘ldirildi. Falluja deyarli butkul vayron qilindi, biroq u baribir qarshilik timsoli bo‘lib qoldi.
- Falluja qarshiligining mohiyati
Falluja qarshiligi bir nechta guruhlar birlashmasidan iborat edi:
Mahalliy qabilalar diniy va milliy g‘ururiga tayanib, bosqinchilarga qarshi chiqqanlar.
Islomiy guruhlar masalan, Abu Mus’ab az-Zarqaviy (rahimahulloh) rahbarligidagi Iroqda al-Qoida, mujohidlarning rivojiga sabab bo‘lib, ko‘plab yoshlarni jalb qilgan.
Saddam Husaynga sodiq kuchlar hokimiyatni yo‘qotganidan so‘ng bosqinchilarga qarshi chiqqanlar.
Garchi ularning mafkuraviy farqlari bo‘lsa-da, bu guruhlar Fallujada yagona maqsad bosqinga qarshi kurash yo‘lida hamkorlik qildilar.
