Valid Nizom
Shuni unutmaslik kerakki, 1924-yilda Otaturk tomonidan Usmoniylar xalifaligini bekor qilish e’lon qilingach, xalifalik va islomiy boshqaruvni qayta tiklash uchun turli harakatlar boshlandi. Ayniqsa, ahli sunnat orasida bu masala jiddiy ehtiyoj sifatida qaralgan, biroq bu urinishlar natijasiz yakunlangan. Bu yo‘lda ko‘plab harakatlar va shaxslar, jumladan xavorij guruhlari ham qatnashgan. Ulardan eng so‘nggisi IShIDning harakati bo‘lib, bu guruh terrorchi va takfirchi bo‘lishiga qaramay, xalifalik g‘oyasini dahshatli tusda odamlarga ko‘rsatdi.
Aslida xalifalik – ahli sunnat siyosiy fiqhiga ko‘ra, islom jamiyatini boshqarish uchun Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning o‘rnini egallovchi boshqaruv tizimi va mafkurasidir. Bu tushuncha ma’naviy va moddiy jihatdan jamiyatda ustun va ideal tuzum deb qaraladi. Xalifa bo‘lish uchun adolat, ijtihod, hushyorlik, sog‘lomlik, tadbir va siyosat, jasorat hamda quraishiy bo‘lish kabi shartlar mavjud. Xalifalikni o‘rnatish uchun xalqning umumiy bay’ati yoki ahl al-hall va al-aqdning bay’ati zarur hisoblanadi.
Yuqorida aytib o‘tilganidek, IShID tomonidan xalifalik e’lon qilinishi aslida bir fitna bo‘lib, uning ortida Yevropa va AQSh maxfiy xizmatlari hamda nasroniylarga moyil bo‘lgan rahbarlar turgani ayon edi. Bu borada AQShning sobiq davlat kotibi Xillari Klintonning bayonotlari – AQShning IShIDni tashkil etishdagi roli haqida – hanuz ommaviy axborot vositalarida mavjud.
Bundan tashqari, G‘arb ommaviy axborot vositalari Islom, islomiy davlat va IShID haqidagi mazmunlarni keng yoritib, bu guruhni go‘yoki asl islomiy oqim sifatida ko‘rsatishga harakat qildilar. Hatto ba’zi davlatlar ushbu guruh a’zolarining Yevropaning qattiq qo‘riqlanadigan chegaralaridan erkin o‘tishlariga sharoit yaratganlar.
Boshqa tomondan esa ayrim ommaviy axborot vositalari bu voqealarning boshqa tomonini ochib, Islomni ashaddiy din sifatida tasvirlashdi va o‘z tarafdorlarini Islomga qarshi kurashga chaqirishdi. Ularning azaliy orzusi – Islomni ekstremistik din sifatida tanitish edi. Bu loyiha bir vaqtda AQSh tomonidan rejalashtirilib, Yevropa tomonidan moliyalashtirilib amalga oshirilgan va hanuz davom etmoqda.
Xulosa qilib aytganda, IShID xavorijlar tashkil topganidan beri turli vositalar va uslublardan foydalanib, ayniqsa turli mamlakatlardagi yoshlarga aldov bilan yondashib, ularni o‘zlarining razil maqsadlariga jalb qilishga urinishgan.
Ammo nega IShID xavorijlar xalifalik va xalifa nomidan suiiste’mol qilishdi? Asosiy sabab – musulmon yoshlari G‘arbparast hukumatlarning zulmidan va diktator tuzumlardan to‘ygan edi. Go‘yoki musulmon bo‘lgan rahbarlar ularning taqdir va tarixini bir necha bor savdoga qo‘ygan edi. Yoshlarda o‘z dini va qadriyatlarini himoya qilishga bo‘lgan kuchli istak bor edi, lekin IShID bu pok tuyg‘ularni o‘z yovuz maqsadlari yo‘lida qurbon qildi.
Bu vahshiy guruh vaqt o‘tishi bilan shunchalik fosh bo‘ldiki, hatto ilgari uni qo‘llab-quvvatlaganlar ham endi ishonmay qo‘ydi. IShID hozirda inson resursi va moliyaviy imkoniyatlar jihatdan inqirozga uchragan. Bunday sharoitda xalifalik shioridan siyosiy va tashqi maqsadlar uchun foydalanish juda qiyin bo‘lib qolgan. Iroq va Suriyadagi og‘ir mag‘lubiyatdan so‘ng guruhning bir bo‘lagi Xurosonga ko‘chirilgan, u yerda fitna qo‘zg‘atmoqchi bo‘lishgan. Biroq, Islomiy Amiratning barpo bo‘lishi bilan bu orzulari ham chilparchin bo‘ldi – chunki bu yerda nafaqat qudratli harbiy kuch bor, balki xalq orasida haqiqiy Islom haqida ong shu darajada kuchaygan-ki, bunday da’vo va chalg‘ituvchi targ‘ibotlarga endi hech kim aldanmaydi.
