Junayd
Tarix sahifalari dahshatli voqealar va insoniyatga qarshi jinoyatlarga to‘la; bu jinoyatlar insonning o‘z qo‘li bilan, boshqa dunyodagi hech qanday kuch aralashmasdan amalga oshirilgan. Shunga qaramay, tarix yana bir bor zamonaviy vahshiylikni o‘z yodida muhrladi.
Butun dunyo, ayniqsa arab olami ko‘plab notinchliklar va og‘ir sinovlarni boshidan kechirdi, biroq hech qachon “ISHID xorijiylar”dek yovuz va shafqatsiz guruh bilan ro‘baro‘ bo‘lmagan edi. Eng achinarlisi shundaki, bu qora va unutilmas sahifa Afg‘onistonga ham yetib bordi. Bu hodisaning yuzaga chiqishi har qanday aql egasini dahshatga soldi.
“Iroq va Shom islomiy davlati” (ISIL), ba’zida “Iroq va Suriya islomiy davlati” (ISHID) deb ham yuritiladi — bu guruh vahhobiy/salafiy mafkuraga asoslangan ekstremistik harakatdir.
Ushbu guruhning yetakchiligi asosan Iroq va Suriyadagi sunniy arablar qo‘lida bo‘lib, 2015-yil mart oyiga kelib, Iroq va Suriya aholisi orasida taxminan 10 million kishini o‘z nazoratiga olgan edi.
Bundan tashqari, ISHID o‘ziga ittifoqchi mahalliy guruhlar yordamida Liviya, Nigeriya va Afg‘onistonning ayrim hududlarini ham bosib olgan, shuningdek, bu guruh Shimoliy Afrika va Janubiy Osiyodagi boshqa hududlarda ham faoliyat yuritadi va amaliy ittifoqchilarga ega.
2014-yil 29-iyunda ISHID o‘zini “Islomiy davlat” va “Butunjahon xalifaligi” deb e’lon qildi, “Abu Bakr al-Bag‘dodiy”ni xalifa deb tanladi va o‘z nomini “ad-Dawla al-Islamiya” (Islomiy davlat) deb o‘zgartirdi.
ISHID xalifalik sifatida butun dunyo musulmonlari ustidan diniy, siyosiy va harbiy hokimiyat da’vosini ilgari surdi va barcha amirlar, guruhlar, davlatlar va tashkilotlarning qonuniyligini xalifalik hokimiyatining ularga yetib borishi bilan bog‘ladi hamda boshqa barcha hukumatlarni noqonuniy deb e’lon qildi.
BMT bu guruhni inson huquqlarining keng miqyosda buzilishi va urush jinoyatlari uchun javobgar deb hisoblaydi. Amnesty International (Xalqaro Amnistiya tashkiloti) esa ISHID tarixiy ko‘lamda etnik tozalash amalga oshirganini hisobot bergan.
Ushbu guruh ko‘plab davlatlar tomonidan terrorchi tashkilot sifatida tan olingan va 60 dan ortiq davlat to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita ISHIDga qarshi kurash olib bormoqda.
