Ehson
So‘nggi kunlarda Afg‘onistonning diplomatik aloqalari va mintaqaviy hamkorliklari kengayib borayotgan bir paytda, ayrim doiralar va oqimlar, ayniqsa Pokiston harbiy rejimi, shubha va ishonchsizlik muhitini yaratish hamda tahdid haqidagi tasavvurlarni singdirish orqali Afg‘oniston Islomiy amirligining tashqi siyosatini mintaqa va dunyo davlatlari nazarida shubha ostiga qo‘yishga urinmoqda. Bu urinishlar Afg‘onistonning ayrim mintaqaviy davlatlar, jumladan Rossiya bilan xavfsizlik va siyosiy hamkorliklari kengayganidan so‘ng yanada yaqqol namoyon bo‘ldi. Ammo haqiqat shundaki, Afg‘oniston Islomiy amirligining tashqi siyosati Islom shariatining qat’iy tamoyillari, mamlakat mustaqilligini saqlash, xalq manfaatlarini ta’minlash va jahon hamjamiyati bilan muvozanatli aloqalar o‘rnatish asosiga qurilgan bo‘lib, bu munosabatlar bilan islomiy qadriyatlar o‘rtasida hech qanday ziddiyat mavjud emas.
Islom yakkalanishni targ‘ib qiluvchi va boshqa xalqlar hamda davlatlar bilan aloqalarga qarshi bo‘lgan din emas. Aksincha, Islom shariati xalqaro munosabatlar uchun aniq va ravshan mezonlarni belgilab bergan. Alloh taolo marhamat qiladi:
لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
Ya’ni, Alloh sizlarni din masalasida sizlarga qarshi urushmagan va sizlarni yurtlaringizdan quvib chiqarmagan kishilarga yaxshilik qilishingiz va ularga adolat bilan munosabatda bo‘lishingizdan qaytarmaydi. Albatta, Alloh adolat qiluvchilarni sevadi.
Ushbu Qur’oniy tamoyil shuni ko‘rsatadiki, boshqa xalqlar bilan aloqalar o‘rnatish, hamkorlik qilish va munosabatlarni rivojlantirish musulmonlarning izzati hamda Islom ummatining manfaatlariga zarar yetkazmasa, nafaqat joiz, balki ayrim hollarda maqsadga muvofiq va zarur hamdir.
Shu asosda Afg‘oniston Islomiy amirligi o‘z tashqi siyosatida na yakkalanish yo‘lini tanlagan va na dunyo qudratlariga qaram bo‘lishni qabul qilgan. Islomiy amirlikning yondashuvi barcha davlatlar bilan muvozanatli munosabatlarga asoslangan; xoh u Rossiya bo‘lsin, xoh Xitoy yoki dunyoning boshqa mamlakatlari. Bu aloqalardagi asosiy mezonlar o‘zaro hurmat, ichki ishlarga aralashmaslik, Afg‘oniston mustaqilligini saqlash va islomiy tamoyillarga rioya qilishdir. Islomiy amirlik Afg‘oniston diniy qadriyatlari, milliy suvereniteti va siyosiy mustaqilligidan voz kechmagan holda barcha davlatlar bilan konstruktiv aloqalar o‘rnatishi mumkin, deb hisoblaydi.
Islomiy tashqi siyosatning muhim tamoyillaridan biri ahdlarga va qonuniy bitimlarga sodiq qolishdir. Alloh taolo marhamat qiladi:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
Ya’ni: Ey mo‘minlar! Ahd va bitimlarga vafo qilinglar.
Shu sababli Islom shariati, milliy manfaatlar va mamlakatning qonuniy ehtiyojlari doirasida tuzilgan har qanday kelishuv va hamkorlik islomiy nuqtai nazardan maqbul va qo‘llab-quvvatlanadigan ish hisoblanadi. Turli mamlakatlar bilan siyosiy, iqtisodiy va xavfsizlik sohalaridagi aloqalar ham aynan shu doirada olib boriladi hamda ularning maqsadi barqarorlik, xavfsizlik, iqtisodiy taraqqiyot va Afg‘onistonning mintaqa hamda dunyodagi mavqeini mustahkamlashdan iboratdir.
Bunga qarshi ravishda, o‘tgan o‘n yilliklar davomida ikkiyuzlama siyosat yuritish va Afg‘oniston ichki ishlariga keng ko‘lamda aralashishda ayblanib kelinayotgan Pokiston harbiy rejimi Islomiy amirlikning mintaqa davlatlari bilan mustaqil va muvozanatli aloqalar o‘rnatayotganidan mamnun emas. Ushbu rejim Afg‘onistonni tahdid sifatida ko‘rsatishga urinmoqda va shu orqali ayrim global kuchlarning siyosiy qo‘llab-quvvatlashiga erishishni maqsad qilmoqda. Biroq amaliy haqiqatlar shuni ko‘rsatadiki, bugungi Afg‘oniston har qachongidan ham ko‘proq mintaqaviy barqarorlik, iqtisodiy hamkorlik va o‘zaro hurmatga asoslangan munosabatlar tarafdoridir hamda boshqa davlatlar uchun hech qanday tahdid hisoblanmaydi.
Islomiy amirlik bir necha bor Afg‘oniston hududidan hech bir davlatga qarshi foydalanilishiga yo‘l qo‘yilmasligini e’lon qilgan. Shu bilan birga, boshqa davlatlardan ham Afg‘onistonning suvereniteti, mustaqilligi va hududiy yaxlitligiga hurmat bilan munosabatda bo‘lishlarini kutadi. Bu siyosat Islom ta’limotlari va yaxshi qo‘shnichilik tamoyilidan kelib chiqqan bo‘lib, Islom ushbu tamoyilga katta ahamiyat bergan va uni insoniyat jamiyatlarida xavfsizlik hamda osoyishtalikni mustahkamlovchi omillardan biri deb bilgan.
Bugun Afg‘oniston Islomiy boshqaruv soyasida o‘z tashqi aloqalarini izzat, hikmat va maslahat asosida tartibga solish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Bu aynan musulmon ulamolari Alloh taoloning:
ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ
oyati va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning siyratlaridan olgan tamoyillardir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham Madinadagi Islomiy davlat davrida turli qabilalar, davlatlar va xalqlar bilan aloqalar o‘rnatgan, turli bitimlar tuzgan va hamkorliklar qilganlar. Bularning barchasi musulmonlarning manfaatlarini ta’minlash hamda xavfsizlik va barqarorlikni kengaytirish maqsadiga qaratilgan edi.
Shu bois Islomiy amirlikning tashqi siyosati na Sharq va na G‘arb o‘qi atrofida aylanadi. Balki u Afg‘onistonning qonuniy manfaatlari va Islom shariatining o‘zgarmas tamoyillari asosiga qurilgan. Islomiy amirlik dunyoning barcha davlatlari bilan hamkorlik qilish, o‘zaro aloqalarni rivojlantirish va yaxshi munosabatlar o‘rnatishga tayyor, biroq bu aloqalar o‘zaro hurmat, ichki ishlarga aralashmaslik, mustaqillikni saqlash va islomiy qadriyatlarga rioya qilish asosida bo‘lishi shart.
Mazkur muvozanatli va oqilona yondashuv Afg‘onistonni mintaqaviy hamkorliklar uchun ko‘prikka, iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash vositasiga va uning Islom davlatlari hamda xalqaro hamjamiyat orasidagi mavqeini yuksaltiruvchi omilga aylantirishi mumkin.
Shubhasiz, Afg‘oniston tashqi siyosati qanchalik ko‘p shariat asoslari, islomiy izzat, siyosiy hikmat va milliy manfaatlarga tayanadigan bo‘lsa, u tashqi bosimlar, targ‘ibotlar va dushmanlarning fitnalariga qarshi shunchalik mustahkam turadi. Afg‘onistonning kelajagi dunyo bilan mas’uliyatli hamkorlik qilish, qaror qabul qilishdagi mustaqillikni saqlash va islomiy qadriyatlarga sodiq qolishga bog‘liqdir. Islomiy amirlik aynan mana shu yo‘lni o‘z tashqi siyosatining asosiy tamoyili sifatida davom ettirmoqda.
