Abu Rayon Hamidi
Tog‘ga ko‘tarilish
Sahobalar Rasululloh ﷺ huzurlariga yetib kelganlarida, darhol tog‘ tomonga harakat qildilar. Mushriklar ularning ortidan quvib kelar edilar, ammo sahobalar ularni to‘xtatishga bor kuchlari bilan urinardilar. Agar qo‘llarida qilich yoki nayza bo‘lmasa, toshlar bilan qarshi turardilar. Ularning mana shu mustahkam sabr-toqati samara berdi va mushriklar ortga chekinishga majbur bo‘ldilar. Bu jarayonda ko‘plab sahobalar shahid bo‘ldilar.
Tog‘ga chiqishdan ko‘zlangan asosiy maqsad umumiy qamalni yorib chiqish edi. Avval aytib o‘tilganidek, musulmonlar mushriklar tomonidan qurshab olingan edilar. Shu sababli bu reja qamal halqasini parchalash va lashkar birligini saqlab qolish uchun nihoyatda samarali bo‘ldi.
Ajablanarlisi shundaki, jangning eng qonli va og‘ir damlarida ayrim sahobalarni uyqu bosar, ularning qalbida xotirjamlik va osoyishtalik paydo bo‘lardi. Bu holat haqida Alloh taolo shunday marhamat qiladi:
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ
Tarjima: So‘ngra g‘amdan keyin sizlarga omonlik — bir guruhingizni qamrab olgan uyquni nozil qildi.
Abu Talha roziyallohu anhu aytadilar: Meni ham uyqu bosganlardan edim. Qilichim qo‘limdan tushib ketar, yana ko‘tarib olar edim, yana tushib ketar edi. Tog‘ tomonga harakat qilgan bu musulmonlar guruhi lashkarning qolgan qismiga ham yo‘l ochib berdi va ular ham shu yerda Rasululloh ﷺ ga yetib keldilar.
Mushriklarning so‘nggi hujumi
Rasululloh ﷺ tog‘da joylashdilar va qolgan lashkar ham U zotga yetib keldi. Abu Sufyon va Xolid ibn Valid boshchiligidagi mushriklar musulmonlarni yana bir bor tor-mor qilishga urindilar. Ammo bu safar Islom lashkari tartibga kelgan edi va Rasululloh ﷺ ning harbiy tadbiri barakasi bilan qamal xavfi bartaraf etildi. Hazrati Umar roziyallohu anhu qo‘mondonligidagi bir guruh sahobalar hujumga chiqib, mushriklarni ortga qaytardilar.
Sa’d ibn Abi Vaqqos roziyallohu anhu aytadilar: Shu paytda Rasululloh ﷺ menga mushriklarning qarorini chil-parchin qilishimni buyurdilar. Men: ‘Buni yolg‘iz o‘zim qanday qilaman?’ dedim. Ammo Rasululloh ﷺ bu buyruqni uch marta takrorladilar.
Sa’d davom etadilar: Men sadog‘imdan bir o‘q oldim va mushriklardan biriga otdim, u halok bo‘ldi. Keyin o‘qni qaytarib olib, boshqasiga otdim u ham halok bo‘ldi. Uchinchi marta ham shunday qildim va uchinchi mushrikni ham o‘ldirdim. Shundan so‘ng mushriklar hujumi susaydi va ularning yurishi muvaffaqiyatsiz tugadi.
Sa’d aytadilar: Men o‘sha o‘qni olib, o‘zimda saqlab qo‘ydim. U zot umrining oxirigacha o‘sha o‘qni asrab yurdi, undan keyin esa farzandlari uni saqlab qoldilar.
Shu tariqa mushriklarning so‘nggi hujumi o‘zlari uchun mag‘lubiyat bilan yakunlandi va Sa’d roziyallohu anhu otgan o‘qlar bilan uch mushrik halok bo‘ldi.
Shahidlarni masxaralash (musla qilish)
Mushriklarning so‘nggi muvaffaqiyatsiz hujumidan keyin ular sahobalar shahidlarining jasadlarini masxaralab, burunlari, quloqlari, ko‘zlari va jinsiy a’zolarini kesib, qorinlarini yorib tashladilar.
Hamza roziyallohu anhuni shahid qilgan Vahshiy ibn Harb jangning so‘nggi lahzalarida Hind binti Utba huzuriga kelib, Hamzaning shahid bo‘lganini xabar qildi. Hindning otasi Utba Badr jangida Hamza roziyallohu anhu tomonidan o‘ldirilgan edi va u Vahshiyga katta mukofot va’da qilgan edi. Vahshiy Hind bilan birga Hamza roziyallohu anhuning jasadi oldiga keldi. Hind u zotning burunlari, quloqlari va ko‘zlarini kesdi, jigarlarini sug‘urib olib og‘ziga soldi, ammo yeya olmadi va yana tashlab yubordi.
Qattiq tashnalik va musulmon ayollarning fidokorona sa’y-harakatlari
Ayollar Madinai Munavvaradan kelgan edilar. Ular suv tulumlarini to‘ldirib, musulmonlarga ichish uchun olib kelardilar. Oisha, Ummu Sulayt va Ummu Ayman roziyallohu anhunna bu ayollarning oldingi safida edilar.
Ali roziyallohu anhu Rasululloh ﷺ ga ichishlari uchun suv olib keldi, ammo suv biroz yoqimsiz hidli bo‘lgani sababli U zot ichmadilar, faqat muborak yaralarini shu suv bilan yuvadilar. Fotima roziyallohu anha U zotning yuzlari va boshlaridagi yaralarni yuvib turar, Ali roziyallohu anhu esa suv quyardi. Rasululloh ﷺ ning muborak boshlaridan qon tinmay oqardi. Fotima roziyallohu anha bir bo‘lak hasirni yoqib, uning kulini yara ustiga qo‘ydilar va shu bilan qon to‘xtadi. Shundan so‘ng Muhammad ibn Maslama suv olib keldi va Rasululloh ﷺ uni ichdilar.
So‘nggi lahzalar: Abu Sufyon va Umar roziyallohu anhu o‘rtasidagi muloqot
Mushriklar qaytishga hozirlandilar. Abu Sufyon ketishidan oldin tog‘ tomonga kelib qichqirdi:
Orangizda Muhammad bormi?
Rasululloh ﷺ sahobalarni javob bermaslikka buyurdilar. Abu Sufyon bu savolni uch marta takrorladi. So‘ng dedi:
Orangizda Abu Quhofa o‘g‘li (Abu Bakr) bormi?
Buni ham uch marta takrorladi, ammo javob bo‘lmadi.
Keyin dedi:
Orangizda Umar bormi?
Buni ham uch marta aytdi, lekin yana javob eshitilmadi. Shunda Abu Sufyon o‘z hamrohlariga dedi:
Ularning barchasi o‘ldirilgan, agar tirik bo‘lishganida javob berishardi.
Shu payt Umar roziyallohu anhuning g‘ururi jo‘sh urdi va u javob berdi:
Ey Allohning dushmani! Yolg‘on gapiryapsan. Alloh seni sharmanda qiladigan kishilarni tirik qoldirdi.
Shundan so‘ng Abu Sufyon dedi:
Hubal ulug‘ bo‘lsin! Hubal ulug‘ bo‘lsin!
(Hubal mushriklarning butlaridan biri edi.)
Rasululloh ﷺ Umar roziyallohu anhuga:
Javob ber: Alloh eng ulug‘ va eng oliydir — dedilar.
Abu Sufyon dedi:
Bizda Uzza bor, sizlarda esa Uzza yo‘q.
Umar roziyallohu anhu Rasululloh ﷺ ning ko‘rsatmasiga binoan javob berdi:
Bizning homiyimiz Allohdir, sizlarning esa homiyingiz yo‘q.
Abu Sufyon dedi:
Bugun Badrning qasosidir, urush tarozi kabidir.
Umar roziyallohu anhu javob berdi:
Ular teng emas: bizning o‘liklarimiz jannatda, sizning o‘liklaringiz esa do‘zaxdadir.
So‘ng Abu Sufyon Umar roziyallohu anhuga dedi:
Yaqinroq kel.
Umar yaqinlashgach, Abu Sufyon dedi:
Ey Umar, Alloh nomi bilan qasam ichib so‘rayman, biz Muhammadni o‘ldirdikmi?
Umar roziyallohu anhu javob berdi:
Yo‘q! Va u hozir sening so‘zlaringni eshitib turibdi.
Abu Sufyon ketar chog‘ida dedi:
Kelasi yil Badrda uchrashamiz.
Umar roziyallohu anhu javob berdi:
Ha, bu biz bilan sizning o‘rtamizdagi va’dadir. InshaAlloh.
