G‘iyosuddin G‘uriy
Pokiston rejimi mintaqa miqyosida o‘z mamlakatidagi beqarorlik va ichki muammolarni yashirish, shuningdek, bu muammolar uchun javobgarlikni boshqalarning zimmasiga yuklash maqsadida bir necha bor Afg‘onistonning tinch aholisini va aholi yashash hududlarini nishonga oldi. Ushbu rejim go‘yoki Afg‘oniston o‘z mamlakatidagi beqarorlik va xavfsizlik muammolarining sababchisi ekanini ko‘rsatishga urinmoqda. Biroq har qanday aql-idrok egasi yaxshi tushunadiki, iqtisodiy, xavfsizlik va ijtimoiy muammolar hamda boshqa tartibsizliklar ushbu munofiq rejimning muvaffaqiyatsiz siyosati oqibatidir. Bunday yondashuv Pokistonning ichki muammolarini bartaraf etish va mamlakatdagi xavfsizlik vaziyatini yaxshilash uchun samarali yechim bo‘la olmaydi.
Pokistonning hukmron rejimi terrorizmga qarshi kurash bahonasi bilan bir necha bor Afg‘onistonning oddiy aholisiga qarshi havo hujumlarini amalga oshirdi.
Ushbu rejimning da’volariga baho berish uchun, avvalo, qurolli guruhlarning paydo bo‘lishi va kengayishiga sabab bo‘lgan asosiy omillarni o‘rganish shuningdek nima uchun bu guruhlar mamlakatning zolim hukumatiga qarshi bosh ko‘tarib qurolli kurash yo‘lini tanlaganini aniqlash zarur. Axir bu guruhlar va qabilalar o‘z huquqlarini qo‘lga kiritish hamda aynan shu hukumat tomonidan ularga nisbatan qilinayotgan zulm va adolatsizlikka qarshi kurashish uchun o‘z hukumatiga qarshi chiqqani hammaga ayon emasmi?!
Jiddiy o‘rganilishi lozim bo‘lgan masalalardan yana biri Pokiston rejimining muvaffaqiyatsiz va nomaqbul siyosatidir. Afg‘onistonda Islomiy Amirlik hokimiyat tepasiga kelganidan buyon mamlakat aholisi beqarorlik, zulm va tajovuzlardan xoli hayot kechirmoqda. Islomiy tuzum soyasida ularning joni, mol-mulki va nomusi himoya ostidadir. Biroq ahdiga vafo qilmaydigan ushbu rejim Afg‘onistonni beqarorlashtirish uchun bir necha bor qabih rejalar tuzib uni ham o‘z mamlakati kabi beqarorlik muammolar va urushlar girdobiga tortishga urindi. So‘nggi besh yil davomida Afg‘oniston xalqining tinchligini buzish maqsadida o‘z hududida Xavorejlar, buzg‘unchi guruhlar va ularga o‘xshash boshqa kuchlarga boshpana berdi, ularni Afg‘onistonning Islomiy tuzumiga qarshi urush olib borish uchun tayyorladi va tarbiyaladi.
Xulosa qilib aytganda, ushbu rejim mashhur maqolda aytilganidek, Bu yo‘lda ketaversang, Turkistonga borib qolasan degan mazmundagi yo‘lni tanlagan. Bunday yo‘lning natijasi to‘g‘ri manzilga emas, balki adashish va noto‘g‘ri maqsadga yetib borishdan iborat bo‘ladi. Shu sababli Pokiston xalqi bir haqiqatni anglab yetishi kerak: ushbu rejim o‘zining qabih maqsadlariga erishish va Islom dushmanlarining istaklarini amalga oshirish yo‘lida o‘z xalqini huquq va imtiyozlaridan mahrum etib, faqat o‘zining istibdodga asoslangan hukumatini saqlab qolishni o‘ylamoqda.
Agar bu rejimning asl maqsadi Pokiston xalqining xavfsizligini ta’minlash bo‘lsa quyidagi savollarga javob berish kerak: nega ko‘plab harbiy amaliyotlarga qaramay mamlakatda beqarorlik hanuz davom etmoqda? Nega Pokistonda qurolli guruhlarning hujumlari kundan-kunga ortib, mamlakat xavfsizligi uchun jiddiy tashvishga aylanmoqda? Shuningdek bu mamlakatning so‘nggi bir necha o‘n yillikdagi tashqi va xavfsizlik siyosatini ham qayta ko‘rib chiqish vaqti kelmadimi?
Iqtisodiyot ham ushbu vaziyatdan zarar ko‘rmoqda. Beqarorlik sarmoyalarni kamaytiradi davlat xarajatlarini oshiradi savdo-sotiqni qiyinlashtiradi va ish bilan ta’minlash imkoniyatlarini cheklaydi. Millionlab yoshlar uchun iqtisodiy o‘sish va ish o‘rinlari yaratishga muhtoj bo‘lgan mamlakat eng avvalo barqarorlikka qo‘shni davlatlar bilan sog‘lom iqtisodiy aloqalarga va mintaqaviy keskinlikni kamaytirishga ehtiyoj sezadi. Boshqa tomondan, Afg‘oniston ham beqarorlikdan zarar ko‘rmoqda, chegara chizig‘ining har ikki tomonida yashovchi aholi esa davomli keskinliklarning asosiy qurbonlariga aylanmoqda.
Yana bir bor ta’kidlaymizki, agar Pokiston haqiqatan ham mamlakatdagi beqarorlik va ichki muammolarga barham berishni istasa har tomonlama yondashuvni tanlashi va muvaffaqiyatsiz siyosatidan voz kechishi kerak.
Shuningdek hech bir davlat o‘zining ichki muammolarini chegaradan tashqariga ko‘chirib shu yo‘l bilan o‘z xalqi oldidagi javobgarlikdan abadiy qochib qutula olmaydi. Ichki beqarorlik iqtisodiy muammolar va siyosiy keskinliklarni bartaraf etish uchun ichki yechimlar va haqiqiy islohotlar zarur. Qo‘shni mamlakatga hujum qilish esa bu yechimlarning o‘rnini bosa olmaydi.
Mintaqamizga beqarorlikni kuchaytirish uchun raqobat emas, balki hamkorlik kerak. Pokiston, Afg‘oniston va mintaqaning boshqa davlatlari muloqot va hamkorlik orqali savdo-sotiq, xavfsizlik va taraqqiyot uchun qulay sharoit yaratishlari mumkin. Biroq kelishmovchiliklarni hal etishda zo‘ravonlik vositasidan foydalanish davom etar ekan, uning asosiy qurbonlari oddiy odamlar bo‘lib qolaveradi.
Pokiston xalqiga murojaatimiz shuki mamlakatda haqiqiy xavfsizlikni ta’minlash uchun ushbu rejimning o‘z xalqiga va qo‘shni davlatlarga nisbatan olib borayotgan muvaffaqiyatsiz va noto‘g‘ri siyosati qaytadan baholanishi tuzatilishi va har tomonlama qayta ko‘rib chiqilishi zarur.
