Abu Rayan Hamidiy
Qustantiniyani buyuk fath etishdan avval Sulton Muhammad Fotih askarlarining ruhini ko‘tarish uchun tuhfa tarqatdi va ulug‘ona ziyofat uyushtirdi. Fath bayrami uch kun davom etdi; shahar jannat kabi shodlik, ziynat va quvonchga to‘ldi. Sulton shaxsan o‘z qo‘llari bilan askarlarga non ulashar edi. Chunki Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam aytganlar:
Afdal ul-umaro man kâna khâdiman liqawmihi
(Eng yaxshi rahbar o‘z xalqining xizmatchisi bo‘lganidir).
Shu shodliklar ichida Sultonning ustoz ruhoniy murshidi, ulug‘ olim, taqvodor va mutavazi’ Shayx Aq Shamsiddin turib, qat’iy ohangda lashkarga murojaat qildi:
Ey Islom askarlari! Ogoh bo‘ling va yodingizda tutingki, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam siz haqingizda marhamat qilganlar:
«لتفتحن القسطنطینیة على ید رجل، فلنعم الأمیر أمیرها، ولنعم الجیش ذلك الجیش»
(Albatta sizlar Qustantiniyani fath qilasizlar. Qanday yaxshi amirdir uning amiri va qanday yaxshi lashkardir o‘sha lashkar).
Allohning rizosini istang, g‘animatlarni isrof qilmang va ularni bu shahar ahli baxt-saodati uchun sarflang. Sultoningizga itoat qiling va unga muhabbatli bo‘ling.
So‘ng Shayx Sultonga yuzlanib dedi:
Ey Sulton! Sen barcha usmonlilarning boshini baland qilding, Alloh taolo seni har doim O‘z yo‘lida sobit qilsin!.
So‘ng baland ovoz bilan takbir aytdi
Aynan o‘sha paytda Shayx Shamsiddinga ilhomiy tarzda Abu Ayyub Ansoriy roziyallohu anhu muborak qabrining joyi ko‘rsatildi. U Qustantiniya darvozalariga yaqin joyda edi. U zot avvalo muborak juma namozini Oyo Sofiya masjidida o‘qigan edilar. Shayx qattiq xavotirda edi: ehtimol Sulton Muhammad Fotih bu ulkan g‘alabalardan keyin kibrga berilib qolmasin.
Sulton o‘z piriga va ustoziga nihoyatda katta hurmat va muhabbat qo‘yar edi. Fathdan keyin xalqqa shunday dedi:
Mening shodligim faqat bu qal’ani fath etganim uchun emas. Haqiqiy quvonchim shundaki, mening saltanatim davrida shunday izzatli zot pirim va ustozim Shayx Aq Shamsiddin rahmatullohi alayh mavjuddir.
Bir kuni Sulton vaziri Mahmud Posho bilan shunday dedi:
Mening Shamsiddinga hurmatim ixtiyorimdan emas; har safar uning huzuriga borsam, qalbimga uning haybati va ulug‘vorligi singib ketadi.
Kitob al-Badr ut-toli’da keladi:
Fathdan bir kun o‘tgach, Sulton Shayxning chodiriga bordi. Ammo Shayx yotgan edi va Sulton kelganida ham turmadi. Sulton uning qo‘lini o‘pib, tavozu’ bilan dedi:
Siz bilan yolg‘iz gaplashmoqchiman.
Shayx rozi bo‘lmadi. Sulton bir necha marta iltimosini takrorladi, biroq javob baribir rad edi. Sulton biroz ranjidi va dedi:
Oddiy bir turk kelganda siz unga khalvat (xususiy suhbat) berasiz, ammo mening bunchalik iltimoslarimga qaramay menga ruxsat bermaysizmi?
Shayx ulkan basirat bilan javob berdi:
Agar sen khalvatning lazzatini totsang, saltanat va imperatorlik sening ko‘zlaringda qadrini yo‘qotar. Bu esa davlat ishlarining buzilishiga olib keladi va Alloh bizdan norozi bo‘ladi. Bizning istilohimizda khalvat narsalarni o‘z o‘rniga qo‘yish demakdir. Sen esa saltanat ishlarini o‘z o‘rnida boshqarishing lozim».
Shayx unga ko‘plab nasihatlar qildi. Sulton nazr sifatida ming dinor taqdim etdi, lekin Shayx qabul qilmadi. Sulton chodirdan chiqqach, safdoshlardan biridan so‘radi:
Nega Shayx kelganimda o‘rnidan turmadi?.
Uning hamrohi jilmayib dedi:
Ehtimol unda sening nafsingda bir oz kibr alomatlarini ko‘rgan bo‘lsa kerak. Chunki shunday buyuk fathdan keyin bunday tuyg‘u bir podshoh uchun tabiiydir. Shayx esa sening nafsiy kibringni sindirmoqchi bo‘ldi va seni o‘z-o‘zini ulug‘lash uyqusidan uyg‘otmoqchi bo‘ldi.
G‘azovotlari Rasul Akram sallallohu alayhi vasallam va ulardan olingan saboqlar!
Badr, Banu Sulaym va Suwayq g‘azovotlaridan olingan saboqlardan keyin yana bir nechta muhim nuqtalarni taqdim etamiz:
- Ushbu g‘azovotlarning barchasidan ayon bo‘ldiki, mujohid agar jihod niyati bilan maydonga kirsa jang qilsa ham, qilmasa ham har holda Alloh taolo huzurida ajr oladi. Xuddi Suwayq g‘azovatida Islom lashkari jang qilmasdan qaytganida, sahobalar Rasululloh sallallohu alayhi vasallamdan so‘radilar:
Bu ham biz uchun g‘azovat va ajr hisoblanadimi?
Payg‘ambar alayhissalom dedilar:
Ha, bu ham g‘azovatdir.
- Suwayq g‘azovatidan yana ayon bo‘ldiki, o‘sha davr arab mushriklari ham o‘z so‘zlariga qasam ichar, nazr adoya qilishni o‘zlariga vojib bilishar edi. Shuningdek, ular g‘usl janobat ado etardilar. Bu esa o‘sha davrda boshqa qavmlarga nisbatan ular uchun alohida bir fazilat hisoblanardi.
Banu Qaynuqo‘ g‘azovati
Banu Qaynuqo‘ qabilasi Madina Munavvarada qadimdan yashagan yahudiy qabilasi edi. Islom nuri Madinaga yetib kelgach va musulmonlar hijrat qilgach, ular bilan yahudiylar o‘rtasida kelishuv tuzildi. Bu kelishuvga ko‘ra, ular yaxshi munosabatda bo‘lib, dushmanlik qilmaslikka ahdlashdilar. Musulmonlar doim o‘z ahdlariga sodiq qolishga intildilar va bu ahdni buzuvchi hech bir ish qilmadilar. Ammo yahudiylar bu va’daga sodiq qolmadilar.
Vaqt o‘tishi bilan ular musulmonlarga bo‘lgan hasadlarini oshkor qila boshladilar. Bozorlarda musulmonlarni masxara qilib, ozor berishar edi. Musulmonlar Badr g‘azovatida g‘alaba qozonganidan keyin ularning hasadi va nafrati yanada ortdi. Chunki bu g‘alaba ularning kutganiga zid bo‘ldi.
Rasul Akram sallallohu alayhi vasallam Banu Qaynuqo‘ bozoriga borib, ularni jamladilar, nasihat qildilar va dedilar:
Ey yahud jamoasi! Quraishlarning taqdiriga uchramasdan oldin iymon keltiring.
Ammo ular hidoyatni qabul qilish o‘rniga tahdid bilan javob berdilar va dedilar:
Ey Muhammad! Quraishning bir necha ojiz jangchilarini o‘ldirding, deb mag‘rurlanma. Agar biz bilan jang qilsang, kim ekanligimizni bilib olasan!
Bu so‘z ochiqchasiga urush e’loni va ahdnomani buzish edi. Shunga qaramay, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam sabr qildilar, bevosita urushni boshlamadilar, balki ularga yo‘llarini to‘g‘rilash imkonini berdilar.
To‘g‘ri, bir kuni bir musulmon ayol Banu Qaynuqo‘ bozoriga xarid uchun bordi. U hijobli va iffatli edi. Yahudiylar uni masxara qilib, yuzini ochishini talab qildilar. U esa iymoni sababli rad etdi. Yahudiy zargardan biri yomon hiyla qilib, ayolning ko‘ylak etagini ro‘molining orqa tomoniga bog‘ladi. Ayol o‘rnidan turganida uning pardasi ochilib, nomusi buzuldi. Yahudiylar kulib masxara qildilar. Ayol baqirib yubordi. Uning ovozini bir musulmon eshitdi, g‘ayrati jo‘shib, o‘sha zargarning joniga qasd qildi. Yahudiylar esa o‘sha musulmonni shahid qildilar.
Shundan so‘ng musulmonlar va Banu Qaynuqo‘ o‘rtasidagi aloqalar keskinlashdi va urush boshlandi. Oxir-oqibat bu yahudiy qabila Madina Munavvaradan quvib chiqarildi. Ular fitna chiqarib, amallarining jazosini oldilar.
