Aziz Jalol
G‘arb davlatlari yoshlari tomonidan IShID nazorati ostidagi hududlarga ommaviy ravishda oqib borish oddiy yoki tasodifiy jarayon emas edi, aksincha bu murakkab ijtimoiy va ruhiy hodisa bo‘lib, uning ildizlari G‘arb jamiyatlarining chuqur shaxsiylik, madaniy va ijtimoiy inqirozlarida yashiringan edi.
2014–2017-yillar oralig‘ida 110 mamlakatdan 40 mingdan ortiq kishi Suriya va Iroqqa borib, IShIDning ekstremistik tuzilmasiga qo‘shildi.
Bu guruhning aksariyati 18–30 yoshlar orasidagi yoshlar bo‘lgan, biroq ular orasida oq-qora o‘qigan erkak va ayollar, ruhiy muammolarga ega kishilar, hattoki sobiq jinoyatchilar ham bor edi. Bu xilma-xillik shuni ko‘rsatadiki, IShIDning tortish kuchi faqat diniy shiorlarga tayanmagan ular shaxsiylikka chanqoq, o‘ziga tegishlilik izlayotgan, ko‘r-ko‘rona orzular bilan yashagan yoshlarga mahorat bilan ta’sir o‘tkazgan.
G‘arb jamiyatlarida o‘zini bebaho, chetga surilgan, shaxssiz his qilgan ko‘plab yoshlar uchun IShIDga qo‘shilish hech qanday orqaga chekinish emas, balki hayot ma’nosini topish, o‘zini isbotlash va bo‘sh, kunlik shaxsiylikdan qochish yo‘li bo‘lib tuyulgan. IShID mana shu bo‘shliqni yangi, o‘zgacha shaxsiylik bilan to‘ldirdi bunday shaxsiylikda fidoyilik, zo‘ravonlik va ifrotkorlik ulug‘vorlik libosiga o‘ralgan edi.
IShIDning targ‘ibot mashinasi bu ruhiy ehtiyojlarni chuqur anglagan holda, har bir qatlam uchun alohida, aniq yo‘naltirilgan uslub ishlab chiqdi:
sarguzasht izlovchi yoshlar uchun qurollangan jangchilarning epik tasvirlari;
yolg‘iz va ruhiy jarohat olgan ayollar uchun birodarlik, xavfsiz jamiyat va qadrlanish va’dalari;
shaxsiylik izlovchilar uchun esa ildizlarga qaytish, yo‘qolgan musulmon izzatini tiklash haqidagi afsonalar.
Bu xabarlar maxsus videolar, raqamli jurnallar, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatilib, auditoriyaning ruhiy zaif nuqtalarini mohirona nishonga olgan.
E’tiborga molik jihat ushbu xorijlik jangchilarning aksariyati IShIDga qo‘shilishdan oldin islomning asosiy ta’limotini ham yaxshi bilmagan. Ular diniy bilimni faqat IShIDning buzib ko‘rsatgan targ‘iboti orqali tanishgan. Bu fakt ko‘rsatadiki, IShIDning asosiy jozibasi dinning chuqurligida emas, balki tasavvurdagi, hissiy va soxta shaxsiylik taklifida edi.
Ammo ular IShID nazorati ostidagi hududlarga borgach, ko‘rgan manzaralari hech qanday orzu tasvirlariga o‘xshamasdi. Ko‘plab g‘arb ayollari islomiy fazilatlar shahrida yashash orzusi bilan borgan bo‘lsa-da, tez orada o‘zlarini jangchilarning ikkinchi yoki uchinchi xotinlari sifatida topishdi.
Sarguzasht uchun borgan yigitlar esa qonli hujumlarda qatnashish, vahshiy qatl sahnalariga guvoh bo‘lish yoki zo‘ravonlik quroliga aylanishga majbur etildi. Qarshi chiqishga jur’at qilgan ayrim yangi kelganlar esa o‘sha zulmning qurboni bo‘ldilar.
Shunga qaramay, bu dahshatli haqiqat bilan yuzlashish hamisha pushaymonlikka olib kelmadi. Chunki yo‘qotilgan xarajat mantiqi ularni, jinoyatlarni ko‘rib turgan bo‘lsa ham, a’zolikni davom ettirishga majbur qilardi xatoni tan olish, ular tark etgan butun orzu va ideallar ning mag‘lubiyatini tan olish degani edi.
IShIDning xorijlik jangchilari hodisasi shuni aniq tasdiqladiki, ifrotchi guruhlar zamonaviy jamiyatning bo‘sh joylari va zaifliklaridan mohirona foydalana oladi.
G‘arbdagi:
shaxsiylik inqirozi,
yosh avlodning begonalashuvi,
ta’lim va ijtimoiy tizimning hayotga ma’no bera olmasligi
bularning barchasi bu jarayon uchun zamin yaratdi.
IShIDning qulashi ortidan cheklangan miqdorda bo‘lsa ham, ba’zi jangchilar o‘z mamlakatlariga qaytishi G‘arb uchun yangi xavfsizlik va ijtimoiy muammolarni yuzaga keltirdi ko‘plab davlatlar hanuz shu bilan kurashmoqda.
Bu hodisa oxir-oqibat G‘arb jamiyatlari uchun jiddiy ogohlantirish bo‘ldi: zamonaviy tamaddun barcha moddiy taraqqiyotiga qaramay, insonning shaxsiylik va ma’naviyat tashnaligiga hanuz qoniqarli javob bera olmadi.
