Ehsan
Xavorijlarning boshqa xususiyatlari IShIDda eng yuqori darajaga yetgan jihatlar
Avvalgi maqolalarda xavorijlar haqida bayon qilingan to‘rtta muhim xususiyat bu adashgan oqimning barcha jihatlarini qamrab olmaydi. Xavorijlarning boshqa ko‘plab buzg‘unchi xususiyatlari ham mavjud bo‘lib, ularning har biri zamonaviy takfirchi oqimlarni tanib olish uchun yetarlidir. Aynan shu xususiyatlar IShID guruhida yanada kuchliroq, tashkiliy va izchil shaklda namoyon bo‘ldi. Ushbu qismda ilgari ko‘rib chiqilmagan ayrim xususiyatlarga to‘xtalib, bu takfirchi guruhning fikriy va amaliy mohiyatini yanada aniqroq va to‘liqroq yoritamiz.
Beshinchi xususiyat ibodatda riyo va o‘zini ko‘z-ko‘z qilishdir. Xavorijlar namoz, ro‘za, Qur’oni Karim tilovati va tungi ibodat kabi zohiriy ibodatlarni bajarishda haddan tashqari mubolag‘aga berilardilar. Ammo bu ibodatlar ixlosdan kelib chiqmagan, balki o‘zlarini ko‘z-ko‘z qilish va boshqalardan ustun ekanliklarini isbotlash maqsadida ado etilgan.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ular haqida shunday deganlar: Sizlarning namozingiz ularning namozlari oldida, ro‘zangiz esa ularning ro‘zasi oldida oz bo‘lib ko‘rinadi. Bu hadis xavorijlar zohiriy ibodatlarda shu qadar haddan oshganlarini ko‘rsatadiki, boshqalarning ibodati ular bilan solishtirganda juda ozdek ko‘rinardi. Ammo riyo bilan qorishgan ana shu zohiriy ibodatlar ularni shariatning ruhi va maqsadlaridan uzoqlashtirgan edi.
Sahobalarning buyuk mufassirlaridan bo‘lgan Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumo xavorijlar bilan uchrashganidan so‘ng shunday degan: Bugungacha ulardan ko‘ra ibodatga tirishqoqroq bo‘lgan biror qavmni ko‘rmaganman. Ko‘p namoz o‘qiganlaridan qo‘llari tuyaning tizzasiga o‘xshab qadoq bo‘lib ketgan, peshonalari esa takror-takror sajda qilganlaridan qorayib ketgan. Shunga qaramay, aynan shu guruh Allohning eng yomon maxluqlari jumlasidandir.
Bu xususiyat IShIDda ham yaqqol ko‘zga tashlanadi. Ushbu guruh a’zolari o‘ziga xos qora kiyimlar kiyib, jamoat namozlarini xushu’ va sokinlikka to‘la ko‘rinishda ado etadilar hamda odamlarni yagona haqiqiy musulmonlar ekanliklariga ishontirish uchun ushbu manzaralardan yuqori sifatli targ‘ibot videolarini tayyorlab tarqatadilar. Ammo ayni shu shaxslar begunoh musulmonlarni kofirga chiqaradilar, ularning boshlarini tanalaridan judo qiladilar, ayollar va bolalarni qullikka oladilar hamda muqaddas joylarni vayron qiladilar. Ibodatning chiroyli zohiri bilan ularning buzilgan botini o‘rtasidagi bu ochiq ziddiyat shuni ko‘rsatadiki, ularning ibodati ixlosga emas, balki odamlarni aldash va yangi a’zolarni jalb qilish uchun targ‘ibot vositasiga aylangan.
Oltinchi xususiyat kibr, o‘zini boshqalardan ustun ko‘rish va diniy peshvolarga nisbatan jur’atkorlikdir. Zulxuvaysira haqidagi mashhur voqea xavorijlarning kibr va odobsizligiga yaqqol misoldir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘ljalarni taqsimlayotganlarida, u beadablik bilan: Ey Muhammad! Adolat qil! dedi.
Eng adolatli va eng afzal insonning adolatiga nisbatan bunday jur’at xavorijlarning kibr va o‘zini ustun ko‘rishining yaqqol belgisi edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunga javoban: Voy senga! Agar men adolat qilmasam, yana kim adolat qiladi? dedilar. So‘ng uni o‘ldirishga yo‘l qo‘ymadilar va: Bu kishining zurriyotidan Qur’on o‘qiydigan, ammo ularning tomog‘idan nariga o‘tmaydigan bir qavm paydo bo‘ladi. Ular dindan xuddi o‘q-yoydan o‘q o‘tib ketgandek chiqib ketadilar, dedilar. Xavorijlar musulmon ummatining biror olimi yoki rahbarini hurmat qilmas edilar.
Ular o‘zlarini eng bilimdon va eng taqvodor insonlar deb hisoblar, sahobalar, tobeinlar va ummatning buyuk zotlariga nasihat qilishga, ularni kufr va zalolatda ayblashga hamda ularning fatvolarini rad etishga o‘zlarini haqli deb bilardilar. Bu xususiyat IShIDda ham juda kuchli namoyon bo‘lgan. Ular ko‘plab taniqli sunniy ulamolarni osonlik bilan takfir qilib, ularni tog‘ut, dunyoviy ulamolar yoki kofir hukmdorlarning xizmatkorlari kabi nomlar bilan ataydilar. IShID o‘zini yagona diniy manba va Qur’oni Karim hamda Sunnatning yagona to‘g‘ri tafsirchisi deb biladi va o‘z qarashlaridan ustun turadigan biror olimni tan olmaydi.
Yettinchi xususiyat yosh va jaholatdir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam mashhur hadislaridan birida xavorijlarni yosh va aqli noqis yigitlar deb ta’riflaganlar. Ular tajriba va yetuklikning kamligi sababli tashqi ko‘rinishda jozibali bo‘lgan shiorlarga tezda aldanadilar hamda o‘ylamasdan va chuqur tafakkur qilmasdan, o‘ylamay qilingan harakatlarga qo‘l uradilar. IShID ham o‘zining asosiy kuchlarini johil, umidsiz va tajribasiz yoshlar orasidan jalb qiladi hamda ularning keskin, ammo asossiz hissiyotlaridan o‘z maqsadlarini amalga oshirish yo‘lida foydalanadi. Siyosiy va ijtimoiy voqeliklardan yetarlicha xabardor bo‘lmagan ko‘plab bunday yoshlar jannat va shahidlik haqidagi aldovli va’dalar bilan ushbu takfirchi guruh domiga tushib qoladilar.
Sakkizinchi xususiyat musulmonlarning joniga va mol-mulkiga hurmatsizlikdir.
Xavorijlar asossiz shubhalar va Qur’on oyatlarini noto‘g‘ri talqin qilishga tayanib, musulmonlarning qonini to‘kishni halol deb bilganlar va ularning mol-mulklarini talon-toroj qilganlar. Ular musulmonning joni, mol-mulki va hurmatini hech qanday qadrlamaganlar hamda o‘z muxoliflarini o‘ldirishni nafaqat joiz, balki vojib deb hisoblaganlar.
IShID ham islomiy mamlakatlarda minglab begunoh musulmonlarni zaif va asossiz bahonalar bilan o‘ldirgan hamda ularning mol-mulklarini talon-toroj qilgan. Kobuldagi Dasht-i Bar chi shifoxonasiga qilingan hujumda homilador ayollar va chaqaloqlarning nishonga olinishi, Kobul universitetida imtihon paytida talabalarni ommaviy qirg‘in qilish hamda Kobul aeroportiga uyushtirilgan qonli hujum IShIDga nisbat berilgan dahshatli jinoyatlarning bir necha misolidir.
To‘qqizinchi xususiyat xavorijlarning tarix davomida qayta-qayta paydo bo‘lishidir.
Nabaviy hadislarda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlari rivoyat qilinadi: Ular doimo paydo bo‘lib turadilar, toki ularning oxirgi guruhi Dajjol bilan birga chiqmaguncha. Xavorijlar Islom tarixining turli davrlarida paydo bo‘lganlar. IShID ham hozirgi davrda ana shu buzuq va adashgan fikrning yaqqol namoyandalaridan biri hisoblanadi. Bu oqimning davomiyligi xavorijlik tafakkuri hech qachon butunlay yo‘qolmaganini, balki har bir davrda yangi nom va yangi qiyofa bilan yana bosh ko‘targanini ko‘rsatadi.
Ushbu xususiyatlarning barchasi IShID fikriy va amaliy jihatdan xavorijlarning haqiqiy vorisi hamda o‘sha adashgan mafkuraning davomchisi ekanini yaqqol ko‘rsatadi.
