Xalil
Soxta shariat; IShIDning buzib ko‘rsatilgan fiqhiy tizimi tahlili!
IShIDning fikriy va mafkuraviy asoslari tahlil qilingach bu asoslar ildizi qadimgi davrlardagi va Islom tarixining ilk asrlaridagi xorijiylarning noto‘g‘ri qarashlariga borib taqalishi aniqlangach muhim bir savol paydo bo‘ladi:
bu takfirchi guruh ommaviy qotilliklar, harbiy amaliyotlar va o‘z hukmronligini din va shariat nomi ostida qanday oqlaydi?
Diniy yolg‘on mexanizmini yaratish va “sof shariatni tatbiq etish” da’vosini Islomiy xalifat asosida ilgari surish IShIDning asosiy ustunlaridan biri edi. Chunki aynan shu yo‘l bilan ular ham odamlar va kuchlarni jalb qildilar, ham shaharlar va aholi orasida o‘zlariga tayanch yaratdilar.
Ular shu mexanizm orqali muxoliflarini o‘ldirishni ibodat deb bildilar, odamlarning shahar va hududlarini bosib olishni esa fath deb atadilar. Misli ko‘rilmagan jur’at va uyatsizlik bilan shariatni buzib, soxtalashtirdilar.
Shu sababli IShIDning og‘ishgan fiqhiy tizimini o‘rganish bu buzilishning tub mohiyatini anglash uchun asosiy kalit hisoblanadi. Ushbu maqola shuni ta’kidlaydiki, IShID imkonparast va manfaatparast bir guruh sifatida teskari muhandislik usulidan foydalangan:
ya’ni, avval siyosiy va harbiy maqsadlarini belgilab oldi, so‘ngra diniy matnlarni buzib talqin qilish orqali bu maqsadlarga fiqhiy va diniy niqob yaratdi.
Bu jarayonni uch asosiy yo‘nalishda ko‘rish mumkin:
- Dinni tushunish usulidagi buzilish
- Chiqarilgan hukmlardagi buzilish
- Shariatning yakuniy maqsadidagi buzilish
Birinchi buzilish dinni tushunish metodologiyasida namoyon bo‘ldi. IShID o‘ziga qulay fiqh yaratish uchun barcha Islomiy mazhablar va buyuk mujtahidlar tomonidan qabul qilingan fiqh usullaridan chetga chiqdi.
Ularning eng ochiq va asosiy metodik buzilishi Qur’on oyatlari va hadislarning konteksti hamda nozil bo‘lish sabablarini inkor etish edi.
Masalan, ular Qur’oni karimdagi jihod oyatlarining mushrik va kofirlarning urushlariga javoban nozil bo‘lgan kontekstini e’tiborsiz qoldirib, bu oyatlarni o‘z yovuz maqsadlari yo‘lida ishlatdilar. Shu orqali har qanday siyosiy va fikriy muxolifga qarshi zo‘ravonlik va jinoyatlarini oqlashga urindilar.
Bu yondashuv barcha Islomiy mazhablar tomonidan qabul qilingan uslubga ochiqchasiga zid, chunki matnni to‘g‘ri tushunishda uning sababi va kontekstini hisobga olish asosiy qoidadir.
Ikkinchi buzilish shariatning maqsadlarini bekor qilish edi. Islom ulamolari shariat hukmlarining asosiy maqsadi dinni, jonni, aqlni, naslni va mol-mulkni saqlash ekaniga ittifoq qilgan.
Ammo IShID amalda bu ulug‘ va insoniy maqsadlarni oyoq osti qildi. Aybsiz odamlarni ommaviy qirish, muassasalar va infratuzilmani vayron qilish, jamiyat poydevorini yemiradigan qo‘rquv va beqarorlik yaratish IShID fiqhida “xalifatni tatbiq etish uchun zamin hozirlash” kabi bahonalar bilan oqlangan.
Bu esa shariat maqsadlari o‘rniga siyosiy va guruhiy manfaatlarni qo‘yishdan boshqa narsa emas edi.
Uchinchi buzilish soxta, zaif va asossiz rivoyatlarga ongli va tizimli tarzda tayanish bo‘ldi. Bu og‘ishgan va takfirchi guruh o‘zining g‘ayriinsoniy va g‘ayriislomiy amallarini oqlash, shuningdek oxirzamon va hududiy e’tiqodlarini qo‘llab-quvvatlash uchun ko‘pincha ishonchli hadis va rijol kitoblarida zaif yoki rad etilgan rivoyatlarga murojaat qilgan.
Bu tanlov ochiq ko‘rsatadiki, IShID uchun mezon sanadning ishonchliligi emas, balki rivoyat mazmunining oldindan belgilab olingan mafkuraga mos kelishi bo‘lgan.
Shu bois ayonki, IShID fiqhi soxta va qalbaki fiqh edi. Ular avval jinoyat qilish niyatida bo‘lib, keyin unga diniy libos kiydirdilar. Bu fiqh odamlarni hidoyat qilish uchun emas, balki aldash, terrorizmni oqlash va qo‘rquv tarqatish uchun ishlab chiqilgan edi.
Bu yolg‘on mexanizmini anglash nihoyatda muhim, chunki u IShID Islomning eng katta dushmanlaridan biri ekanini va dinni buzish orqali Islom qiyofasiga eng katta zarar yetkazganini ochib beradi.
Bunday dinga va insoniyatga qarshi tafakkurga qarshi kurash faqat qurol bilan emas, balki fikriy sa’y-harakatni talab qiladi. Chunki Islom nomi bilan taqdim etilayotgan bunday soxta talqinlardan odamlar ongini tozalash zarur.
