Abdurazzoq Muzammil
Zamonaviy siyosiy tarixning eng achchiq tajribalaridan biri shundan iboratki, ayrim davlatlar va razvedka tuzilmalari o‘z strategik maqsadlarini amalga oshirish uchun «Bo‘lib tashla va hukmronlik qil» (Divide and Rule) siyosatidan foydalanadi. Bu siyosatning asosiy maqsadi ma’lum bir hududdagi tabiiy ijtimoiy birdamlikni zaiflashtirish, xalqlar o‘rtasida ishonchsizlik muhitini kengaytirish hamda umumiy milliy va siyosiy talablarning kuchini parchalashdan iboratdir.
Mintaqadagi siyosiy va xavfsizlik muvozanatlarida tartibsiz qurolli guruhlar va mahalliy kuchlardan foydalanish doimo turli siyosiy bahslar, tanqidlar va qarashlarga sabab bo‘lib kelgan. Shu doirada Balujiston va pushtunlar yashaydigan hududlardagi vaziyat ham mintaqaviy va xalqaro tadqiqotlarda doimo e’tibor markazida bo‘lgan. Turli davrlarda mahalliy qurolli guruhlar, norasmiy harbiy tuzilmalar va sobiq arbakiylardan foydalanish, shuningdek, etnik hissiyotlarni qo‘zg‘atish turli xalqlar o‘rtasida bo‘linish, nizolar va ishonchsizlikni kuchaytiruvchi vositalardan biri sifatida baholangan.
Durrand chizig‘ining ikki tomonidagi hududlar so‘nggi oylarda yangi xavfsizlik tahdidlariga duch kelayotgan bir paytda, ayrim xabarlarga ko‘ra, Pokiston harbiy rejimi sobiq Afg‘oniston respublikasi hukumatining ayrim arbakiylari va harbiy xizmatchilarini Balujistondagi turli o‘quv markazlarida tayyorlab, ulardan pushtunlar va balujlarga qarshi vositachi kuchlar sifatida foydalanishni rejalashtirmoqda.
O‘z hududlarida ham zulm va zo‘ravonlikdan boshqa narsani o‘rganmagan bu tartibsiz va obro‘siz qurolli shaxslar ayrim jangovar usullarga ega bo‘lsalar-da, insoniy va axloqiy tamoyillardan mahrumdirlar. Hozir ham ular harbiy rejimning vositachi kuchlari sifatida begunoh aholiga bosim o‘tkazish, odam o‘g‘irlash, maqsadli suiqasdlar va harbiy amaliyotlarda bevosita ishtirok etish orqali Balujistondagi mavjud tizimni saqlab qolishga xizmat qilmoqda. Bu yollanma kuchlarning eng katta zarari oddiy Balujiston aholisi, ayniqsa pushtun va baluj xalqlariga yetmoqda.
Tarix, qadriyatlar va umumiy taqdirga ega bo‘lgan baluj va pushtun xalqlari o‘rtasidagi hamjihatlik, hamkorlik va birodarlikni mustahkamlash nafaqat ushbu ikki xalq, balki butun mintaqada tinchlik, farovonlik va barqarorlik uchun asosiy va o‘zgarmas zaruratdir. Sobiq arbakiylarni tayyorlash va ulardan balujlar hamda pushtunlarga qarshi foydalanish Pokiston harbiy rejimining ongli, rejalashtirilgan va xavfli siyosati bo‘lib, uning maqsadi bu ikki xalqning tarixiy rishtalari va qadimiy birodarligini zaiflashtirib, ularni bir-biriga qarshi qo‘yishdan iboratdir.
Shuningdek, ushbu sobiq arbakiylar notinch Balujiston muhitida Pokiston razvedka idoralari va harbiy rejim himoyasi ostida faoliyat yuritmoqda. Rejimning razvedka tarmoqlari bu shaxslarning avvalgi jangovar tajribasi va hozirgi holatidan foydalanib, ularni noqonuniy va qaram qurolli kuchlar sifatida ishga jalb qilgan. Harbiy rejim ushbu yollanma kuchlar orqali pushtunlar va balujlar o‘rtasidagi ixtilof va dushmanlikni kuchaytirishga urinmoqda. Pokiston nuqtayi nazaridan Balujistondagi ayirmachilik harakatlari jiddiy tahdid hisoblangani sababli, harbiy rejim vositachi kuchlardan foydalanib, bu harakatlarni bostirish va balujlarni hukumatga qarshi kurash o‘rniga pushtunlar bilan to‘qnashuvga jalb qilishga harakat qilmoqda.
Boshqa tomondan, Durrand chizig‘ining ikki tomonida yashovchi va ularning etnik talablari Pokiston tomonidan doimo muammo sifatida ko‘rilgan pushtunlar ham aynan shu siyosat nishoniga aylangan. Harbiy rejim ularni balujlar bilan ziddiyatga jalb qilib, asosiy talablaridan chalg‘itishni istaydi. Bundan tashqari, pushtunlar va balujlar o‘rtasida keskinlik yaratish xalqaro jamoatchilik e’tiborini Pokistonning ichki muammolaridan chalg‘itishi va bu mamlakatni mintaqadagi zaruriy barqarorlik omili sifatida ko‘rsatish imkonini berishi mumkin.
Ammo pushtunlar va balujlar bu tahdidni bartaraf etish uchun birlashib bunday fitnalarga qarshi turishlari kerak. Ular anglashlari lozimki bu arbakiylar haqiqiy dushmanlari emas balki harbiy rejimning vositalaridir. Shuningdek ular ajdodlari tajribasi va o‘tgan avlodlarning donoligidan saboq olib haqiqiy dushman kim ekanini va unga qanday qarshi kurashish mumkinligini tushunishlari kerak.
Kelajak bunyodkorlari bo‘lgan pushtun va baluj yoshlari bunday fitnalarga nisbatan hushyor bo‘lishlari va avvalgi avlodlarning donoligi hamda ogohligini saqlab qolishlari zarur. Ular o‘z qalami va ovozi orqali odamlarni bu yollanma kuchlarga qarshi turishga chaqirishlari kerak. Bugungi dunyoda ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar jamoatchilikni xabardor qilish va uyg‘otishning eng samarali vositalaridan hisoblanadi. Shu sababli OAV gazetalar va ijtimoiy tarmoqlar orqali bunday fitnalarga qarshi targ‘ibot va tushuntirish ishlarini kengaytirish zarur. Shuningdek sobiq arbakiylarning faoliyati ularning o‘quv markazlari va bu guruhlarni qo‘llab-quvvatlovchilar haqidagi hujjatlashtirilgan ma’lumotlar jamoatchilikka yetkazilishi kerak.
