Rafiq
Afg‘onlar o‘tmishda nimalarga ega emas edilar bugun esa ularga ega bo‘ldilar?
Afg‘onistonda bir necha o‘n yillik urushlar davomida turli siyosatlar, siyosatchilar qavmiy partiyalar diniy va ekstremistik guruhlar afg‘onlarning ko‘plab yutuqlari, qurbonliklari va qadriyatlarini tortib oladigan ishlarni amalga oshirdilar. Chet elliklar tomonidan afg‘onlarga majburan qabul qildirilgan turli siyosat va qonunlar keyinchalik esa siyosatchilar tomonidan to‘ntarishlar va boshqa qonli usullar orqali xalqqa yuklatilishi afg‘onlarni qattiq zulm ostida qoldirgan asosiy omillardan edi.
Qavmiy partiyalar afg‘onlarning birdamligi va hamjihatligini zaiflashtirdi. Musulmon birodarlarni partiya, qavm va til sababli bir dasturxondan ajratib qo‘ydi. Tarix guvohki qavmiy va tilga asoslangan rahbarlar hamda partiyalar afg‘onlarni shu qadar qattiq zulm ostida qoldirdilarki tarix bu dahshat va majburliklarning barchasini tasvirlash va bayon etishga ojizdir.
Qizig‘i shundaki afg‘onlarni qavm va til asosida bir-biridan ajratayotgan bir paytda diniy va taqlidiy partiyalar silsilasi ham boshlandi. Bu guruhlar afg‘onlarning jihod va kurashini partiyaviy taqlidlar hamda turli yo‘nalishlarga bo‘lib tashladilar. Natijada g‘alabadan keyin ham ko‘plab jihodiy partiyalar va ekstremistik guruhlar sababli afg‘onlarni bir-biriga qarshi urishtirdilar.
Ammo bugun afg‘onlarni izzat, yangilik yaratish va taraqqiyot o‘rniga qonli til qavm diniy va ekstremistik fitnalarga giriftor qilgan omillar barham topdi. Bu yerda ularning bir necha asosiy misolini keltiraman:
1. Soxta siyosat, siyosatchilar va qonunlarning barham topishi
Afg‘onlarning birdamligi, taraqqiyoti qudrati va izzati yo‘lidagi eng katta to‘siq begona g‘oyalarga asoslangan soxta fikrlar siyosat siyosatchilar va qonunlar edi. Ular o‘nlab yillar davomida afg‘onlarni ichki va tashqi urushlar sari yetaklab keldi.
Afg‘onlarning dushmanlari soxta va qo‘g‘irchoq siyosatchilar hamda rahbarlarni afg‘onlar ustidan hukmron qilib saqlab qolish va ularni himoya qilishga alohida e’tibor qaratdilar. Chunki aynan shu g‘oya afg‘onlarning qudratga va yorug‘ tong sari harakat qilishiga to‘sqinlik qilishi mumkin edi.
Shu sababli ular o‘nlab yillar davomida o‘z g‘oyalari va G‘arbning zamonaviy madaniyati uchun qurbonlar berdilar hamda trillionlab dollar sarfladilar. Ammo afg‘onlarning mustahkam iymoniy islomiy va jihodiy irodasi ularning bu fitna va g‘oyalarini barbod qildi.
Bugun soxta siyosat, siyosatchilar va qonunlar o‘rniga biz o‘z e’tiqodimiz dinimiz madaniyatimiz va haqiqatimizga asoslangan siyosat rahbariyat va shar’iy qonunga egamiz. Buni ham bir necha o‘n yillik qurbonlik va fidoyiliklarning natijasi deb hisoblash mumkin.
2. Soxta G‘arb iqtisodiyoti ishsizlik va dangasalikning barham topishi
Bir necha o‘n yillik urushlar va chet elliklarning aralashuvi natijasida G‘arb va yahudiylar afg‘onlarni fikriy e’tiqodiy harbiy siyosiy va madaniy jihatdan bostirish bilan bir qatorda ularning iqtisodiy ta’limiy axloqiy va tijoriy sohalarini ham zaiflashtirishda davom etdilar.
Ular afg‘onlarning iqtisodiy qudratini botil va G‘arbparast siyosatga bog‘lab qo‘ygan edilar. Kim bu siyosat va mafkura soyasida bo‘lmasa iqtisodiy barqarorlikka erisha olmas edi.
Ular davlat tizimidan o‘z manfaatlari manbai sifatida foydalanar ekan bozorlarda esa tilanchilik va qashshoqlik keng tarqalgan edi. Bozorlar va savdo-sotiq davlat siyosat va siyosatchilarga bog‘liq edi. Ular zaiflashganida, bozorlar ham zaiflashardi. Ular afg‘onlarni dangasalik va ishsizlik chuquriga tashladilar bu esa jamiyatning xavfsizligi va izzatini yemirdi.
Afg‘onlarning qashshoqlik darajasi 80–90 foizga yetdi. Boshqa tomondan ta’limni shu qadar sifatsiz va korrupsiyaga botgan holga keltirdilarki afg‘onlar o‘z kelajagini ta’limda emas balki hokimiyat va moliyaviy imkoniyatlarda ko‘ra boshladilar.
Islomiy Amirlik hokimiyatga kelishi bilan bozorlar savdo va ta’lim oldidagi yolg‘on va qora parda olib tashlandi. Yashirin haqiqiy qashshoqlik va ochlikning ustidan yopilgan soxta to‘qlik pardasi ko‘tarildi. Bu aynan o‘nlab yillar davomida afg‘onlarni yolg‘on va mazmunsiz bozor hamda savdo atrofida birlashtirib kelgan parda edi.
Shu tariqa Islomiy Amirlik haqiqiy iqtisodiyot ta’lim va savdo uchun namuna bo‘ldi hamda afg‘onlarning kelajagini o‘zlarining mehnati va sa’y-harakatlari bilan bog‘ladi.
Islomiy Amirlikning hokimiyatga kelishi afg‘onlar oldida ta’lim tijorat iqtisodiyot va boshqa barcha sohalarda yangilik yaratish va taraqqiyot yo‘lini undan keyin esa zamon va davr talablariga raqobat qilish yo‘lini ochdi.
Afg‘onlarning savdosi mustaqillashdi ta’lim va innovatsiya sohalaridagi imkoniyatlari kengaydi. Ularning siyosati til qavm va boshqa ekstremistik qarashlardan yagona shar’iy va islomiy e’tiqod sari qaytdi. Afg‘oniston zaminida afg‘onlarning e’tiqodi va madaniyatiga mos madaniyatni targ‘ib qilish yo‘li ham ochildi.
Bugun o‘nlab yillar davomida afg‘onlar qarshisida turgan tahdidlar va to‘siqlar yo‘li yopildi. Islomiy Amirlik afg‘onlarni yana jonlantirdi. Endi navbat va mas’uliyat afg‘onlarning o‘zidadir: ular dunyo bilan raqobat va yuzma-yuz kurashish uchun g‘ayrat va mehnat yo‘lini tanlashlari kerak.
Chunki bugun afg‘onlarning o‘zini o‘zi ta’minlash va mustaqil taraqqiyot sari intilish davri keldi.
