Ajmal
Afg‘oniston qadimiy diyor qariyb bir asrlik tinimsiz kurashlardan so‘ng mustamlakachilik kishanlarini uzib, dunyo xaritasida mustaqil davlat sifatidagi o‘rnini mustahkamlaganiga 107 yil bo‘ldi. 1298-hijriy-shamsiy yilning 28-Asadi bu xalq taqvimidagi shunchaki tarixiy sana emas, balki ushbu millat tomirlarida oqib turgan ozodlik nafasidir. Har yili aynan shu kun tongining otishi bilan u yana yangilanib, bizga bir haqiqatni eslatadi: millatning izzati va qadr-qimmati hech qanday narx evaziga sotilmaydi. Agar uning bahosi bo‘lsa, bu baho shu zamin farzandlarining qurbonligi va fidoyiligidir.
Darhaqiqat, bu mintaqaning taqdiri qadim zamonlardan buyon hayratlanarli ko‘tarilish va pasayishlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib kelgan. Afg‘oniston, bir tomondan, o‘zining alohida geografik joylashuvi sababli doimo buyuk davlatlar e’tiborining markazida bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, bu yurtning qattiq va bo‘ysunmas tabiati, shuningdek, xalqining jasorati va ozodliksevarligi hech qachon begona hukmronlik va xorlik qarshisida bosh egmagan.
Bu zamin o‘zining uzoq tarixida bir necha bor yirik bosqinlar va qonli urushlarning guvohi bo‘lgan. Ammo har bir tajovuz qarshisida uning jasur farzandlari tog‘dek sobit turib, bosqinchilarni og‘ir talafotlar, umidsizlik va mag‘lubiyat bilan ortga chekinishga majbur qilganlar.
28-Asad ana shu uzoq davom etgan kurash va tarixiy qarshilikning buyuk natijasidir. U taqdirni belgilab bergan kurashlarni yodga soladi. Ularning har biri dunyoga katta saboq berdi: Afg‘oniston hech qachon begona kuchlar hukmronligi ostiga osonlikcha kirmaydi.
Bu xalqning yaxshi qurollangan Britaniya armiyasi bilan ilk bevosita urushi 1839-yilda yuz berdi. O‘sha kunlarda britaniyalik mustamlakachilar ochko‘zlik bilan Afg‘oniston zaminiga ko‘z tikkan va dunyodagi eng ilg‘or harbiy texnika yordamida bu yurtni osonlikcha zabt eta olishlariga ishongan edilar. Ammo ular Afg‘onistonda ko‘rgan narsa oddiy muntazam qo‘shin emas, balki butun bir xalqning bo‘roni edi. Bu shunday xalq ediki, uning har bir farzandi vatanini himoya qilish yo‘lida bir istehkomga aylangan edi.
Ushbu buyuk qo‘zg‘olonning boshida Amir Do‘st Muhammadxon turar edi. U jasorat va tadbirkorlik bilan Britaniya kuchlarini Afg‘onistonning og‘ir va o‘tish qiyin bo‘lgan tog‘lari orasida qiyin ahvolga solib, ularga og‘ir zarbalar bera oldi. Bu urushdan keyin Britaniyani eng ko‘p hayratga solgan narsa afg‘on bolalari va kattalarining qalbida birdek tirik bo‘lgan qarshilik ruhi edi. Ana shu ruh ularni har qanday qudrat qarshisida g‘alabaga munosib qilgan edi.
Ikkinchi urush 1878–1880-yillarda yuz berdi. Birinchi urushdagi mag‘lubiyat tajribasini o‘zlari bilan olib kelgan inglizlar bu safar ancha puxta reja asosida va ichki kelishmovchiliklardan foydalanib Afg‘onistonga bostirib kirdilar. Ammo ular yana bir haqiqatni nazardan qochirdilar: bu zamin ichki kelishmovchiliklarga qaramay, begona bosqinchilar qarshisida o‘z birligini saqlab qoladi.
Amir Abdurahmonxon qavmlarni birlashtirib, milliy tuyg‘u va xalq g‘ururidan foydalanish orqali mustamlakachilarning fitnalarini yana bir bor barbod etdi hamda inglizlarga bu safar ham chekinishdan boshqa chorasi yo‘qligini isbotladi.
Ammo uchinchi va eng muhim bevosita urush 1919-yil may oyida boshlandi. Bu urushda Afg‘onistonning mustaqillik uchun kurashi har qachongidan ham yuqori cho‘qqiga ko‘tarildi. Shoh Omonullaxon o‘z xalqining iymoni va qat’iyatidan ilhom olib, jihod bayrog‘ini ko‘tardi.
Xalqning jo‘shqin tuyg‘ulari va qizg‘in hayajonlari bilan to‘la o‘sha kunlarda afg‘on bahodirlari iymon va jasorat kuchi bilan Britaniya to‘plari va pulemyotlari qarshisida turdilar hamda Britaniya imperiyasi qo‘shinlariga og‘ir zarbalar berdilar. Natijada ikki mingdan ortiq britaniyalik askarning halok bo‘lishi va qariyb 16 million funt sterling miqdoridagi moliyaviy zarar ushbu jasoratli qarshilikning oqibatlaridan bo‘ldi.
Nihoyat, o‘sha yilning 28-Asad kuni Afg‘oniston osmoni mustaqillik hayqiriqlari bilan larzaga keldi va Shoh Omonullaxon mamlakatning to‘liq mustaqilligini e’lon qildi. Bu safar inglizlar qanday xalq qarshisida turganlarini yaxshi anglab yetgan edilar. Shu bois Ravalpindi shartnomasida Afg‘oniston mustaqilligini tan olishga majbur bo‘ldilar.
Ammo mustaqillik muammolarning yakuni degani emas edi. Britaniya mintaqadagi o‘z manfaatlaridan osonlikcha voz kechishni istamas edi. Shu sababli Afg‘onistonga keng ko‘lamli iqtisodiy bosim o‘tkazib, mamlakatni turli cheklov va bosimlar ostida qoldirdi.
Ana shunday nozik va muhim bosqichda yana Afg‘oniston xalqi ochlik va og‘ir qiyinchiliklarga bardosh berib, o‘z ozodligini hech narsaga almashtirmasligini isbotladi. Ular o‘z hukumati yonida turib, ajdodlaridan meros bo‘lib qolgan mustaqillikni faxr bilan himoya qildilar. Bu qahramonlik xalqning o‘z hayoti va sha’ni uchun har qanday badalni to‘lashga tayyor ekanini, ammo ozodligidan hech qachon voz kechmasligini ko‘rsatdi.
Bugun esa ushbu buyuk tarixiy g‘alabaning 107 yilligini nishonlar ekanmiz, mustaqillik tushunchasiga yanada chuqurroq va mas’uliyatliroq nazar bilan qarashimiz lozim. Mustaqillik shunchaki tarixiy o‘zlik emas, balki bugungi avlod zimmasiga katta mas’uliyat yuklaydigan doimiy missiyadir.
Bugun biz jonlarini fido qilib, ushbu qimmatli merosni bizga topshirgan shahidlarning qonlari merosxo‘rlarimiz. Bizning vazifamiz esa bu omonatni milliy birlikni mustahkamlash, mamlakat vayronalarini qayta tiklash, iqtisodiy o‘zini-o‘zi ta’minlashga erishish hamda ijtimoiy taraqqiyot yo‘lida harakat qilish orqali asrab-avaylashdir.
Chunki mustaqillik shunchaki bir tarixiy kun emas. Mustaqillik doimiy mas’uliyatdir. Mustaqillik fidoyilik bilan qo‘lga kiritiladi, birlik bilan saqlab qolinadi va obodlik, taraqqiyot hamda milliy g‘urur orqali kelajak avlodlarga topshiriladi.
