Aslam
Pushtunxvada xavfsizlik muammolari haqida so‘z borganda, e’tibor beixtiyor Tiroh tog‘lari va uzoq, chekka vodiylarga qaratiladi. Bu hududlar yillar davomida turli qurolli guruhlar faoliyati bilan bog‘liq xavotirlar markazida bo‘lib kelgan. Biroq eng tashvishli jihat faqat IShID-Xurosonning ushbu hududlardagi mavjudligi emas, balki Pokistonning xavfsizlik siyosati va bu guruhning faoliyatiga qarshi kurash borasidagi yondashuvidir. Ayrim siyosiy bayonotlar va hisobotlarda Pokistonning harbiy doiralari ekstremistik guruhlardan o‘z strategik maqsadlari yo‘lida foydalanishi mumkinligi ta’kidlanadi. Shu nuqtayi nazardan, bugungi Pushtunxva IShID-Xuroson faoliyati bilan bog‘liq jiddiy xavotirlar mavjud bo‘lgan hududlardan biriga aylangan.
Islom Amirligi matbuot kotibi Zabihulloh Mujohid Pokiston armiyasi ichidagi ayrim doiralar o‘z maqsadlariga erishish uchun IShIDdan foydalanishi va uni moliyalashtirishi haqida bayonot bergan. U bu vaziyatni ilon timsoli orqali ifodalab, uni boqib katta qilgan kishi oxir-oqibat uning zaharidan o‘zi ham jabr ko‘rishi mumkinligini ta’kidlagan. Bu fikr Pokistonning ekstremistik guruhlarga nisbatan olib borgan siyosati yuzasidan bildirilayotgan jiddiy siyosiy ayblovlardan biridir. Biroq bunday ayblovlarga huquqiy va siyosiy baho berish uchun mustaqil manbalar hamda ishonchli dalillarni o‘rganish zarur.
IShID-Xurosonning shakllanishi, uning rahbariyati va mintaqadagi faoliyati haqida turli hisobotlar e’lon qilingan. Ayrim manbalarda guruhning Pokiston bilan bog‘liq hududlarda faoliyat yuritgan a’zolari, moliyaviy aloqalari va tashkiliy tarmoqlari haqida ma’lumotlar keltiriladi. Shu bilan birga, guruhning moliyalashtirilishi, targ‘ibot faoliyati va operatsion imkoniyatlari yuzasidan bildirilgan da’volarni aniq fakt sifatida taqdim etishdan oldin ularni mustaqil ravishda tekshirish muhimdir. Chunki mintaqadagi terrorchilik tarmoqlarining faoliyati murakkab bo‘lib, ularning aloqalarini to‘liq aniqlash puxta tekshiruvni talab qiladi.
Afg‘onistonda qo‘lga olingan ayrim IShID a’zolarining iqrorlari va turli ommaviy axborot vositalarida e’lon qilingan xabarlar guruh jangarilarining Pokiston hududida tayyorgarlikdan o‘tgani haqidagi da’volarni kun tartibiga olib chiqqan. Shuningdek, ayrim xabarlarda yangi a’zolarni jalb qilish va ularni turli hududlarga ko‘chirish bilan bog‘liq tarmoqlar haqida so‘z yuritiladi. Bunday ma’lumotlar, agar ishonchli dalillar bilan tasdiqlansa, mintaqaviy xavfsizlik nuqtayi nazaridan jiddiy ahamiyatga ega. Shu o‘rinda asosiy savol tug‘iladi: nega Pokiston hududida ekstremistik guruhlarning faoliyatiga chek qo‘yish borasidagi sa’y-harakatlar kutilgan natijani bermayapti?
Bu savolga javob izlashda Pokistonning uzoq yillardan beri muhokama qilinib kelayotgan «strategik chuqurlik» siyosatini ham hisobga olish lozim. Ushbu yondashuv Pokistonning Afg‘oniston va boshqa qo‘shni mamlakatlarga nisbatan xavfsizlik siyosatida muhim o‘rin tutgan. Tanqidchilarning fikricha, ayrim ekstremistik guruhlarga nisbatan bir-biridan farq qiluvchi siyosiy yondashuvlar mintaqada uzoq muddatli beqarorlikni kuchaytirgan bo‘lishi mumkin. Bunday sharoitda qurolli guruhlardan qisqa muddatli strategik maqsadlar yo‘lida foydalanishga urinish oxir-oqibat kutilmagan va og‘ir oqibatlarga olib kelishi ehtimoldan xoli emas.
Bunday siyosatning xavfi faqat qo‘shni davlatlar bilan cheklanmaydi. Ekstremistik guruhlarning kuchayishi ularni qo‘llab-quvvatlagan yoki faoliyatiga yetarlicha qarshilik ko‘rsatmagan davlatning o‘zi uchun ham jiddiy tahdid tug‘dirishi mumkin. Pokistonda sodir bo‘lgan terrorchilik hujumlari bu xavfning naqadar jiddiy ekanini ko‘rsatadi. 2026-yil fevral oyida Islomoboddagi shia masjidiga uyushtirilgan va kamida 32 kishi halok bo‘lgani haqida xabar berilgan hujum ham terrorizmga qarshi kurashning naqadar muhimligini yana bir bor ko‘rsatdi. Ushbu voqea bilan bog‘liq tafsilotlar va javobgarlik masalasi ishonchli manbalar asosida baholanishi lozim.
Pokiston rasmiylari vaqti-vaqti bilan Afg‘oniston hududida qurolli guruhlar uchun boshpanalar mavjudligi haqida bayonotlar berib, chegara nazoratini kuchaytirish va tekshirilishi mumkin bo‘lgan mexanizmlarni joriy etishni talab qilib kelmoqda. Biroq bu masalada faqat o‘zaro ayblovlar bilan cheklanish muammoni hal qilmaydi. Pokiston ham, Afg‘oniston ham o‘z hududlaridan boshqa davlatlarga qarshi hujumlar uyushtirish uchun foydalanilishining oldini olishga mas’uldir. Har qanday ayblov dalillar bilan asoslanishi, xavfsizlik sohasidagi hamkorlik esa aniq natijalarga qaratilishi kerak.
Agar terrorchilik guruhlarining faoliyati, moliyalashtirilishi va harakatlanish tarmoqlari yuzasidan jiddiy savollar mavjud bo‘lsa, ularni mustaqil tekshiruvlar, ishonchli ma’lumotlar almashinuvi va mintaqaviy hamkorlik orqali aniqlashtirish lozim. Muammoni siyosiy ayblovlar bilan cheklash esa uning asl sabablarini o‘rganishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu sababli Pokistonning xavfsizlik siyosati, chegara hududlaridagi vaziyat va ekstremistik guruhlarning faoliyati xolis tahlil qilinishi zarur.
Bu vaziyatning xavfi Pokiston bilan cheklanmaydi. Pushtunxva va unga tutash hududlarda IShID-Xurosonning mavjudligi Afg‘oniston hamda butun mintaqa xavfsizligi uchun jiddiy tashvish tug‘diradi. Agar guruhning tashkiliy va moliyaviy imkoniyatlari cheklanmasa, uning faoliyati yanada kengayishi mumkin. Tajriba shuni ko‘rsatadiki, terrorchilik guruhlari bir hududda mustahkam o‘rnashib olsa, davlat chegaralari ularning faoliyatini to‘liq to‘xtatib qololmaydi. Shu bois terrorizmga qarshi kurashda davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik va o‘zaro ishonch alohida ahamiyatga ega.
Afg‘oniston uzoq yillar davomida qurolli mojarolar va terrorchilik harakatlaridan jabr ko‘rgan mamlakat sifatida bu tahdidga jiddiy e’tibor qaratishi kerak. Markaziy Osiyo davlatlari ham mintaqadagi ekstremistik guruhlarning faoliyati va ularning chegaralar orqali tarqalishi ehtimolini hisobga olgan holda xavfsizlik choralarini kuchaytirishi zarur. Pokistonning xavfsizlik siyosatidagi har qanday ziddiyatli yondashuv nafaqat uning milliy manfaatlariga, balki butun mintaqaning barqarorligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Bugungi Pushtunxvadagi vaziyat Pokistonning xavfsizlik siyosati yuzasidan muhim savollarni o‘rtaga qo‘ymoqda. Bu savollar orasida davlat idoralarining mas’uliyati, ekstremistik guruhlarga qarshi kurashning samaradorligi va mintaqaviy hamkorlikning kelajagi alohida o‘rin tutadi. Pokiston o‘z hududidagi terrorchilik tarmoqlariga qarshi izchil va shaffof siyosat olib borishi, bildirilayotgan jiddiy ayblovlarga esa dalillar asosida javob berishi lozim.
Agar mintaqa davlatlari o‘zaro ayblovlar bilan cheklanib qolsa va terrorizmning ildizlarini bartaraf etishga qaratilgan amaliy choralarni ko‘rmasa, barqaror xavfsizlikka erishish qiyin bo‘ladi. IShID-Xuroson tahdidiga qarshi kurashda hamkorlik, mas’uliyat va ishonchli dalillarga asoslangan yondashuv hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Pushtunxvadagi vaziyat butun mintaqa uchun jiddiy ogohlantirishdir. Ekstremistik guruhlardan siyosiy yoki strategik maqsadlarda foydalanishga urinish oxir-oqibat ularning ta’sirini kuchaytirishi va xavfsizlikka tahdid solishi mumkin. Bugun bu xavfni bartaraf etish uchun ko‘riladigan choralar ertangi kunning tinchligi va barqarorligini belgilaydi.
