Maulvi Ahmad Ali
So‘nggi yillarda, ayniqsa XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida, Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob Najdiy rahmatullohi alayh izdoshlari «al-Wala’ va al-Bara’» masalasiga alohida e’tibor qaratishdi.
Saudlar sulolasiga qarshi bo‘lgan va Usmoniylar davlati (oxirgi Islomiy xalifalik) qo‘shinlarini qo‘llab-quvvatlagan arab musulmonlari, bu harakat tarafidan «mushriklarni qo‘llab-quvvatlash» (muvolat) sababli murtad deb hisoblanar edi. Chunki vahhobiy harakati izdoshlari nazarida Usmoniylar mushrik bo‘lib, Usmoniy davlatini «davlatul-vathaniyya» (butparast davlat) yoki «davlatul-kofira» (kofir davlat) deb atashgan.
O‘sha davrda vahhobiy harakatining asoschilari va yetakchilarining bu haqdagi fatvo va bayonotlari ko‘plab uchraydi. Zamonaviy vahhobiy olimlaridan biri bo‘lgan Nosir ibn Hamad al-Fahd o‘zining «Ad-Davlatul Usmoniyya va Mawqif Da’wat ash-Shaykh Muhammad ibn Abdulwahhob minha» nomli maqolasida ushbu qarashlarni eslatib o‘tadi.
Vahhobiy ulamolarning Usmoniy xalifaligi haqida yozgan kitob, maqola va asarlarida deyarli barchasi Usmoniy davlatini takfir qilgan.
Shunga qaramay, zamonaviy jihodiy vahhobiy ulamolari orasida, mo‘‘tadil bo‘lganlar va musulmon ummatining og‘riq va azoblariga sezgir bo‘lganlar siyosiy va jihodiy basiratlarga ega bo‘lib, Usmoniy xalifaligining qulashi nasroniylar va zamonaviy kufr dunyosiga qanday foyda keltirganini anglab yetishdi. Ushbu ulamolar Saudlar sulolasining Usmoniy xalifaligini qulatish va Buyuk Britaniya mustamlakasi bilan hamkorlik qilishdagi rolini keskin tanqid qilishadi.
Musulmon ummatining zaiflashgan davrida, Usmoniy xalifaligi o‘zining turli amaliy va fikriy zaifliklariga qaramay, musulmon ummati uchun oxirgi umid va boshpana edi. Kufr dunyosi ushbu oxirgi boshpanani yo‘q qilib, Islom olami va musulmon ummatini kichik qismlarga bo‘lishni istar edi.
Ular musulmonlarning tabiiy boyliklarini qo‘lga kiritishni, Islom qonunlari o‘rniga kufr qonunlarini joriy etishni, musulmon ummatiga zaif rejimlar va diktatorlarni hukmron qilishni, va ichki hamda tashqi siyosatni ummat manfaatlariga emas, balki shaxsiy, oilaviy va g‘arbiy manfaatlar asosida shakllantirishni maqsad qilishdi.
Musulmonlarga qarshi kofirlarniqo‘llab-quvvatlash (Muzoharatul Mushrikin) va Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob:
Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob rahmatullohi alayh musulmonlarga qarshi kofirlarni qo‘llab-quvvatlashni mutlaq kufr deb hisoblagan va uni iymonning buzilish sabablaridan biri deb bilgan. U «Navaqid al-Imon» risolasida bu amaliyotni sakkizinchi buzuvchi sifatida qayd etib shunday degan:
> (As-Somini): Mushriklarni qo‘llab-quvvatlash va musulmonlarga qarshi ularga yordam berish. Dalil Alloh taoloning ushbu kalomi: «Kim ular bilan do‘stlashsa, u albatta ulardan bo‘ladi. Albatta Alloh zolim qavmlarni hidoyat qilmaydi.»
Biroq, musulmonlarga qarshi kofirlarni qo‘llab-quvvatlash jinoyatning katta va xavfli bir turi bo‘lsa-da, sodiqlar (salaflar) nuqtai nazaridan mutlaq kufr yoki iymondan chiqish deb hisoblanmaydi.
Agar ushbu xatarli amaliyot yomon aqida sababli emas, boshqa sabablar bilan sodir bo‘lsa, salaflar nazarida bu kufr va irtidad (murtadlik) hisoblanmaydi. Shu bois, Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob rahmatullohi alayh bu masalada xato qilgan. Garchi keyingi ayrim ulamolar bu amaliyotni kufr sababchisi deb bilgan bo‘lsa-da, bu fikrlar salaflarning ijmoiga mos kelmaydi va faqat qat’iyroq yondashuv sifatida ko‘rib chiqiladi.
