Azir Azem
Demokratiya – bu G‘arb dunyosining siyosiy hodisasi bo‘lib, ular uni o‘zlarining yutug‘i va faxr mavzusi sifatida orqada qolgan davlatlarga, xususan, islomiy davlatlarga tanishtiradi, shunda ular uni qo‘llab, xalqaro qonuniylik va ma’naviy ustunlikka ega bo‘ladilar. Afsuski, G‘arb o‘zining o‘rta asrlardagi ming yillik dahshatlarini, hali ham insoniyat ruhini larzaga keltiruvchi voqealarni unutadi.
G‘arb ushbu qorong‘u davrlarda yurib yurgan paytda, Sharqning islomiy davlatlari ilmiy va ma’naviy rivojlanish, madaniyat va ilmiy kashfiyotlarning cho‘qqisida edi. Andalusda birinchi marta universitetlar, diniy maktablar, kutubxonalar va ilmiy muhokamalar tashkil etildi, bu esa ilm va madaniyat nurini Yevropa qalbiga tarqatib, yevropaliklarni qattiq vahshiylik uyqusidan uyg‘otdi.
Demokratiya yoki demokratik tizimning ta’rifi bo‘yicha, xalq xalqqa hukmronlik qilishi kerak. Bu yerda ko‘pchilikning o‘rni muhim sanaladi va ko‘pchilikning qanday sifatga ega bo‘lishi lozimligiga e’tibor berilmaydi. Saylovlar qanday usul va yo‘llar bilan o‘tkazilishi muhim emas. U qanday qilib bo‘lmasin, ozmi-ko‘pmi odamlarning ovozini olsa, 50 foizdan ortiq ovoz bilan hukmronlik qiladi va qolgan 49 foiz aholining hech qanday ahamiyati qolmaydi.
Bosqinchilar 2001-yilda Afg‘onistonga kelganda, aynan shu G‘arbiy modelni «respublika» nomi ostida Afg‘onistonga olib kelishdi. O‘tgan saylovlarda 35 million aholining atigi 8 ming nafari ishtirok etdi, ularning ko‘pchilik ovozlari soxta edi. Shu asosda ikki boshli hukumat tashkil qilindi va unga demokratiya deb nom berildi.
Ayollar, bolalar, xususiy hayotni himoya qilish, inson huquqlari, fuqarolik erkinliklari va madaniy imkoniyatlarni himoya qilish demokratiyaning buzuq halqasida asosiy o‘rinda turadi. Ammo Yaqin Sharqdagi so‘nggi inqirozlar, xususan, Falastinning ezilgan xalqining tinimsiz notinchliklari, G‘arb va AQShning ushbu vaziyatni ortda turgan holda boshqarayotganini ko‘rsatib, demokratiyaning ushbu tamoyillariga rioya qilishni yanada yaqqol isbotlaydi.
Ustoz Alfat aytadi: «Demokratiya – bu mevasiz va soyasi ham foydasiz qurigan daraxtdir». Afg‘onistonda ham o‘lik va G‘arb tomonidan qo‘llab-quvvatlangan bu demokratiya shunday o‘yinlar uyushtirdi-ki, uning bayoni tilni kuydiradi.
Eng yomon tomoni shundaki, xalq orasida milliy, til va hududiy nizolarni keltirib chiqardi. Davlatning yuqori lavozimlari qobiliyat va layoqat asosida emas, balki milliylik asosida taqsimlandi. Hukumat boshlig‘i pushtun, uning o‘rinbosarlari esa tojik, hazoriy yoki o‘zbek bo‘ldi. Ushbu muvozanatni isbotlash uchun ikki boshli hukumatda Ijroiya boshqarmasini ham tashkil qilishdi.
Xulosa qilib aytganda, demokratiya Afg‘onistonda o‘zining xunuk yuzini xalqqa ko‘rsatdi va mamlakatni shunday inqirozlarga olib bordiki, undan qutulishning imkoni bo‘lmadi. Demokratik tizim nomi ostida hokimiyatni boshqargan rahbarlar ham nima qilish kerakligini bilmay hayratda qolishdi. Zamonaviy tarixda esa «xalq demokratik» kommunistik tizimining achchiq tajribasi ham boshdan kechirilgan edi. Tarakiy, Amin, Karmal va Najib Afg‘oniston nomini demokratik va demokratiyaga sodiq deb e’lon qilgan holda xalq va mamlakatni boshpanasiz qildi, natijasi esa ichki urushlar bo‘ldi.
