Xaybar Jalol
Vaqtdan to‘g‘ri foydalanish va imkoniyatlardan unumli foydalanishda mo‘tadillik
Islom o‘z izdoshlarini mo‘tadillik va o‘rtachalikka chorlagan muhim sohalardan yana biri vaqtni to‘g‘ri boshqarish va hayotdagi imkoniyatlardan oqilona foydalanishdir. Vaqt Alloh Jalla Jaloluhu tomonidan insonga berilgan eng qimmatli ne’matlardan biridir. U bir marta qo‘ldan boy berilsa, hech qachon qaytib kelmaydi. Shu sababli Islom shariati musulmonlarni vaqtdan to‘g‘ri foydalanishga hamda bu borada har qanday haddan oshish va beparvolikdan saqlanishga chaqiradi.
Afsuski, bugungi kunda ayrim odamlar dunyoviy ishlar va mol-dunyo topishga shu qadar berilib ketganki, ibodat, oila, ta’lim va boshqa mas’uliyatlarini unutib qo‘yadilar. Boshqa tomondan, yana bir guruh odamlar ayrim muayyan ishlar bilan shu qadar band bo‘lib ketadilarki, hayotning zarur ehtiyojlari va ijtimoiy mas’uliyatlarini bajarishdan ortda qoladilar. Islom bu ikki yo‘lning hech birini ma’qullamaydi. Aksincha, musulmonlarni hayotdagi barcha mas’uliyatlar o‘rtasida muvozanat va mo‘tadillikni saqlashga chaqiradi.
Alloh taolo Jalla Jaloluhu asr va vaqt bilan qasam ichib, shunday marhamat qiladi:
وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
«Asr surasi»
Alloh taolo Jalla Jaloluhu qadr-qimmati va yuksak maqomga ega bo‘lgan narsalar bilan qasam ichadi. Shu sababli vaqt bilan qasam ichgan.
Ushbu muborak suraning qisqacha mazmuni shundan iboratki, insonning asosiy kapitali uning umri va vaqtidir. Haqiqiy muvaffaqiyat esa bu kapital iymon, ezgu amallar va haq yo‘lida xizmat qilish uchun sarflangandagina qo‘lga kiritiladi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham vaqtning qadr-qimmati haqida shunday marhamat qilganlar:
نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ
«Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar ularning qadriga yetishda ziyon ko‘radilar: sog‘lik va bo‘sh vaqt.»
(Sahih al-Buxoriy: 6412)
Ushbu hadis ko‘pchilik odamlar mavjud imkoniyatlarning qadrini ularni boy berib bo‘lganlaridan keyingina anglashlari haqidagi haqiqatga ishora qiladi.
Shu sababli dono musulmon hayotining har bir lahzasidan ibodat, ilm o‘rganish, odamlarga xizmat qilish, halol rizq topish va boshqa foydali ishlar uchun foydalanishga harakat qiladi. Vaqtdan foydalanishda mo‘tadillik degani inson ibodat, mehnat, dam olish, oila, ta’lim va ijtimoiy munosabatlarning har biriga munosib vaqt va ulush ajratishidir.
Afsuski, bugungi kunda vaqtni behuda sarflash jamiyatdagi ko‘plab insonlarning jiddiy muammolaridan biriga aylangan. Ko‘pchilik odamlar vaqtining katta qismini smartfonlar bilan o‘tkazib, ulardan noto‘g‘ri foydalanmoqda. Deyarli hech kim bu balodan, magar Alloh taolo xohlagan kishilargina, omon qolmagan. Bu vositalar ibodat, Qur’oni Azimushsha’n tilovati, zikr, silai rahm va boshqa foydali ishlar uchun ajratilishi kerak bo‘lgan vaqtni egallab olgan va vaqtning zoye ketishiga sabab bo‘layotgan muhim omillardan biriga aylangan.
Shunday ekan, ko‘ngilochar mashg‘ulotlarda haddan oshish va vaqtni behuda sarflash zararli bo‘lganidek, nafsni dam olish va tabiiy ehtiyojlardan mahrum qilish ham Islomiy mo‘tadillik ruhiga mos kelmaydi. A’zolari vaqtning qadrini biladigan va o‘z imkoniyatlaridan Alloh Jalla Jaloluhuning roziligi yo‘lida to‘g‘ri foydalanadigan jamiyat saodat, farovonlik, taraqqiyot, obodlik va rivojlanish sari qadam tashlaydi. Aksincha, vaqtni behuda sarflash, ibodat va mavjud imkoniyatlardan g‘aflatda qolish Alloh Jalla Jaloluhuning noroziligiga hamda shaxs va jamiyatning ortda qolishiga sabab bo‘ladi.
Shu sababli Islomning muqaddas shariati o‘z izdoshlaridan umrlarini qimmatli kapital deb bilishlarini va undan mo‘tadillik, tartib hamda yaxshi rejalashtirish asosida foydalanishlarini talab qiladi. Chunki inson Qiyomat kuni o‘z umri va yoshligi haqida ham so‘raladi. Bu qimmatbaho kapitalni Alloh taolo Jalla Jaloluhuning roziligi yo‘lida sarflagan kishilarga naqadar baxt-saodat!
