Junaid
(Rasululloh ﷺning mehribonligi Qur’oni Karim va sunnatda)
Muhammadiy qonun eng buyuk shariatdir; undan oldin dunyoda kelmagan va undan keyin ham kelmaydi. Rasululloh ﷺ nuqtayi nazaridan mehribonlik tushunchasini to‘liq va mukammal anglay olmaymiz, agar avvalo uning asl manbaiga murojaat qilmasak. Bu manba esa Rasululloh ﷺga nozil qilingan muqaddas va pok Qur’oni Karimdir.
Olamlar Parvardigorining kitobida musulmonlar uchun dastur va shariatning eng muhim manbaida ko‘zga birinchi tashlanadigan narsa shuki, Tavba surasidan tashqari Qur’oni Karimning barcha suralari “Bismillahir rohmanir rohim iborasi bilan boshlanadi. “Bismillah” bilan birga Ar-Rohman va Ar-Rohim sifatlari yonma-yon kelgan. Hech kimga sir emaski, ushbu ikki sifat bilan boshlash Islom shariatida mehribonlik va rahmatning qadr-qimmatiga ochiq dalolat qiladi.
Shuningdek, Ar-Rohman va Ar-Rohim ma’noda bir-biriga yaqin sifatlar ekani ham hech kimga yashirin emas. Ulamolar bu masalani mufassal bayon qilganlar va bu ikki so‘z o‘rtasidagi farq haqida turli qarashlarni ilgari surganlar. Parvardigori Karim rahmat sifatini boshqa bir sifat bilan ham qo‘shib keltirishi mumkin edi, masalan: Al-‘Azim, Al-Hakim, As-Sami‘ yoki Al-Basir.
Xuddi shuningdek, ularni o‘quvchilar ongida muvozanat hosil qiladigan, ma’nosi boshqacha bo‘lgan sifatlar bilan ham birga keltirishi mumkin edi; shundayki, mehribonlik yoki rahmat sifati boshqa sifatlardan yaqqol ustunlikka ega bo‘lmas edi, masalan: Al-Jabbar, Al-Muntaqim yoki Al-Qahhar. Ammo Qur’oni Karimning har bir surasi boshida bir-biriga yaqin bo‘lgan aynan shu ikki sifatning keltirilishi juda ravshan idrok va chuqur hissiyot uyg‘otadi.
Bu hissiyot shundan iboratki, hech qanday e’tirozsiz rahmat barcha boshqa sifatlardan oldin va ustun turadi; mehribonlikka asoslangan muomala esa na tugaydi va na boshqa tamoyillar qarshisida rangini yo‘qotadi. Ushbu ma’no yana shundan ham mustahkamlanadiki, Qur’oni Karimning tartibi tavqifiydir; ya’ni Parvardigori Karim O‘z Payg‘ambari Rasululloh ﷺga Qur’oni Karimni bugun qo‘limizda bo‘lgan ayni tartibda jamlashni buyurgan, holbuki oyatlar va suralar boshqacha tartibda nozil bo‘lgan.
Agar suralarning boshlanishiga nazar tashlasak, bu tartibda birinchi sura Fotiha surasi ekanini ko‘ramiz va u ham boshqa suralar kabi Bismillahir rohmanir rohim bilan boshlanadi. Bundan tashqari, ayni shu suraning o‘zida ham Ar-Rohma va Ar-Rohim sifatlari bir necha bor takrorlangan. Demak, Qur’oni Karimning aynan shu sura bilan boshlanishi ham bu haqiqatga ochiq dalolat qiladi.
Ma’lumki, Fotiha surasi har bir musulmonga kun davomida namozining har bir rak’atida o‘qilishi vojib bo‘lgan suradir. Bu shuni anglatadiki, musulmon har bir rak’atda kamida ikki marta Ar-Rohman va ikki marta Ar-Rohim ni tilovat qiladi, ya’ni jami to‘rt marta; bandaning har bir rak’atda Alloh taoloning rahmat sifatini to‘rt bor eslatib o‘qishi demakdir.
Har bir musulmon faqat 17 rak’at farz namozida rahmat sifatini 68 marta yodga oladi. Bu esa oliy sifat ya’ni mehribonlikning ulug‘vorligini anglash va namozning qadrini tushunish uchun nihoyatda yaqqol manzarani taqdim etadi. Ushbu yuksak sifatni ulug‘lash nafaqat Qur’oni Karimning ibtidosida boshlangan va nafaqat suralar boshida, balki Qur’oni Karimning barcha suralarida shunchalik ko‘p takrorlanganki, har bir o‘quvchining e’tiborini o‘ziga tortadi.
