Umar Roshid
Mafkura, o‘z qadriyatlarini himoya qilish, milliy manfaatlar, taraqqiyot, ittifoqlar, qudratni oshirish va hududlarni kengaytirish o‘tgan o‘n yilliklar davomida do‘st davlatlar o‘rtasida dushmanlik, dushman davlatlar o‘rtasida esa do‘stlik yuzaga kelishining muhim omillari bo‘lib kelgan. Bugungi kunda dunyo qariyb 200 ta davlatga bo‘lingan bo‘lib, ularning har biri o‘z xavfsizligini ta’minlashga, qadriyatlarini saqlashga va hech bir davlat, tashkilot yoki guruhning uning e’tiqodi, madaniyati, qadriyatlari, boyliklari hamda hududiga zarar yetkazishiga yo‘l qo‘ymaslikka intiladi.
Afg‘oniston ham ana shu dunyo davlatlaridan biri bo‘lib, qadimiy tarixga ega va yuqorida zikr etilgan omillarni himoya qilish yo‘lida boy hamda mustahkam kurash tarixini yaratgan. Zamonaviy Afg‘onistonning poydevori Ahmadshoh Bobo rahimahulloh tomonidan qo‘yilganidan buyon bu yurt xalqi o‘z davridagi hukumatlar bilan birgalikda din va ozodlikni himoya qilish yo‘lida ko‘plab mashaqqatlarni boshdan kechirgan. Ular bir necha bor og‘ir va taqdiriy urushlarni ortda qoldirib, keyinchalik milliy manfaatlarini saqlash maqsadida ayni davlatlar bilan yaxshi va konstruktiv aloqalar o‘rnatganlar.
Afg‘onistonning tarixi uzoq, sharafli va kurashlarga boy bo‘lib, uni hatto bir necha sahifada ham to‘liq bayon etish qiyin. Biroq ushbu maqolada faqat mamlakatning tashqi siyosati va so‘nggi o‘n yilliklardagi Rossiya bilan munosabatlariga to‘xtalamiz. Rossiya, sobiq Sovet Ittifoqining vorisi sifatida, Muhammad Zohirshoh hukmronligi davrida Sovet Ittifoqi nomi ostida ulkan hududlarni boshqargan. O‘sha paytda bu qudratli davlat kommunizmni yoyish va boshqa mamlakatlarni o‘z ta’siri ostiga olish siyosatini yuritardi.
U Afg‘onistonga nisbatan ham shunday niyatda edi, biroq bu yurtni tanishda xatoga yo‘l qo‘ydi. Kommunistik qarashlarga ega ayrim afg‘onlarni tayyorlagach, Sardar Muhammad Dovudxon hukumatini ag‘darib, o‘z ta’siri va kirib kelishi uchun qo‘g‘irchoq rahbarlar orqali sharoit yaratdi. Sovetlarning kirib kelishi bilan Afg‘onistonning diniy qatlamlari shar’iy mas’uliyat asosida jihodni boshladilar va butun islom olamining yordami hamda qo‘llab-quvvatlashi bilan Sovet Ittifoqiga shunday og‘ir zarba berdilarki, natijada nafaqat ittifoq parchalanib ketdi, balki uning tarkibidagi yana o‘n to‘rt respublika ham ajralib chiqdi.
O‘sha davrda Afg‘oniston va Sovet Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlar bosqin sababli to‘liq dushmanlik asosiga qurilgan edi. Afg‘on xalqi esa katta jasorat va matonat bilan jihodni davom ettirdi. Sovetlar bilan barcha aloqalar uzildi va nihoyat Sovet Ittifoqi yo‘q bo‘lib, uning o‘rnida faqat Rossiya qoldi. Shu tariqa Rossiya bilan munosabatlarning yangi sahifasi boshlandi. Islom dini ta’limotlari asosida o‘sha davrdagi Mujohidlar hukumati dunyoning barcha davlatlari bilan o‘zaro hurmatga asoslangan yaxshi munosabatlarni istar edi, biroq tashqi fitnalar Afg‘onistonni ichki urushlar sari yetakladi va mamlakat qariyb o‘n yil davomida ichki nizolar girdobida qoldi.
Ichki urushlar tugamasidan avval G‘arb bosqini boshlandi. Rossiya dastlab mujohidlarga qarshi guruhlar hamda Amerika Qo‘shma Shtatlari bilan hamkorlik qilgan bo‘lsa-da, ko‘p o‘tmay uning Afg‘onistonga nisbatan tashqi siyosati asta-sekin o‘zgardi. Muxoliflarni qo‘llab-quvvatlash, dushmanlarga boshpana berish va turli muammolar yaratishga asoslangan siyosat o‘rnini ijobiy va xayrixoh yondashuv egalladi.
Rossiya nafaqat Afg‘oniston muxoliflarini qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatdi, balki ularning zaiflashishi yo‘lida ham qadamlar tashladi. U rivojlanish loyihalarini qo‘llab-quvvatlashni boshladi hamda iqtisodiy, ilmiy va siyosiy sohalarda munosabatlarning yangi bosqichini ochdi. Bu bosqichda ilgari dushman hisoblangan davlat adovatdan voz kechdi.
Aynan shu o‘n yillikda g‘alaba qo‘lga kiritildi. Islomiy Amirlik hokimiyatining o‘rnatilishi bilan Rossiya yana bir bor o‘zining xayrixohligini namoyon etdi. U Afg‘oniston muxoliflari bilan aloqalarni uzish bilan birga, har qanday taraqqiyot va rivojlanishni qo‘llab-quvvatladi, iqtisodiy hamkorlikni kengaytirdi va Islomiy Amirlikka nisbatan do‘stona hamda o‘zaro hurmatga asoslangan siyosat yurita boshladi. Shu jarayonning davomi sifatida o‘tgan hafta ikki tomon o‘rtasida mudofaa va texnik hamkorlik bo‘yicha kelishuv ham imzolandi. Kelgusida Rossiya va Islomiy Amirlik o‘rtasida harbiy hamkorlik yanada kengayishi ehtimoldan xoli emas.
Bu hamkorliklar murosa yoki qadriyatlardan voz kechish natijasi emas, balki o‘zaro manfaatlar asosida shakllangan. Islom shariatida ham bunday tamoyilning shar’iy asoslari mavjud bo‘lib, bu kabi kelishuv va aloqalarga ruxsat berilgan. Hozirgi sharoitda Rossiya bilan munosabatlarimiz o‘zaro hurmat hamda yurtimiz, dinimiz, manfaatlarimiz va qadriyatlarimizni hisobga olish asosida qurilgan.
Biz shariat nurida nafaqat Rossiya bilan, balki dunyoning barcha davlatlari bilan ham munosabat va hamkorlik o‘rnatishga tayyor bo‘lganmiz, hozir ham tayyormiz va kelajakda ham shunday bo‘lib qolamiz.
Bizning dushmanligimiz ham shariat hukmlariga asoslangan edi. Endilikda dinimiz himoyalangan, qadriyatlarimiz saqlangan va bosqinchilik yo‘q ekan, Islom dini ruxsat bergan har qanday tomon bilan munosabatlar o‘rnatamiz. Ammo Alloh saqlasin agar yana bosqin davri qaytib kelsa yoki shar’iy hukm buni talab etsa, unda boshlanishi Badr g‘azotigacha borib taqaladigan o‘sha jihod davom etaveradi.
