Doktor Ajmal Kakor
Tarix davomida Pokistonning hech bir hukumati bu davlat tashkil topgan kundan to bugungacha hech qachon mas’uliyatli va tartibli hukumat sifatida faoliyat yuritmagan. Ammo har doim xalqni va fuqaroviy hukumatlarni garovda ushlab turgan harbiy va razvedka generallari, begona kuchlarning ishorasi bilan, shunday adolatsizliklar va jinoyatlar sodir etishgan-ki, ularni hatto Pokiston musulmon xalqining buyuk fidoyilik va qurbonliklari ham oqlay olmaydi.
Pokistonning birinchi bosh vaziri Liaqat Ali Xon edi. Uning o‘limidan so‘ng, Pokiston to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita doim harbiy diktatorlar nazorati ostida bo‘lib kelgan. Hatto Muhammad Ali Jinnah ham 1948-yilda general Muhammad Ayyub Xon haqida shunday degan edi: Bu general Ayyub harbiy mas’uliyatlariga e’tibor qaratish o‘rniga, siyosiy masalalarga haddan tashqari aralashmoqda.
Kimki xalqlar va tarixiy masalalarga beparvo va yuzaki qaragan bo‘lsa, albatta xavfli oqibatlarga duch keladi. Liaqat Ali Xon o‘sha paytdagi Pokiston bosh vaziri 1951-yil 16-oktabrda Ravulpindidagi Kompani bog‘ida katta yig‘inda nutq so‘zlayotgan paytda afg‘on Said Akbar Xon tomonidan otib o‘ldirilgan. Bu ishning sababi shuki, Liaqat Ali Xon o‘z nutqida xalqlarga haqoratli, beodob va kibrli so‘zlar aytgan, bu esa Akbar afg‘onni g‘azablantirib, uni o‘ldirishga undagan.
Pokiston generallari tabiatan qullik ruhida tarbiyalangan, ular mustaqillik va ozodlik hissiga ega emaslar. Shu sababli ular doimo xalqiga qarshi dushmanlar safida turishgan. Ularning bu nomardlik va yollanmalik ruhi butun Pokiston tarixini bulg‘agan. Pokiston armiyasining otasi deb tanilgan general Sikandar Mirza haqida tarixiy manbalarda shunday yozilgan: Mirza ingliz mustamlakachilarining sodiq josusi Mir Ja’farning nabirasi edi; aynan u Bengaliya hukmdori Sirajuddavla ustidan inglizlarga josuslik qilgan.
Josuslik va xiyonat insoniyat uchun qora dog‘dir. Bu dog‘ Pokiston generallarining tarixida chuqur o‘rnashgan, shu sababdan Pokiston xalqi bu tarixni yo‘qotgan, xalqni sotgan generallarga qarshi jim qolmaslik burchiga egadir.
Pokiston generallari hatto davlat boshqaruvi tushunchasini ham masxara darajasida qabul qilishgan. Sikandar Mirza davrida atigi uch yil ichida (1955–1958) besh bosh vazirni almashtirdi, chunki u bosh vazirlik lavozimini jiddiy qabul qilmas, masxara qilardi. Aynan shu beparvolik Pokistonni Bengaliya va Kashmirda siyosiy hamda harbiy sharmandaliklarga olib keldi.
Ammo generallarning mas’uliyatsizligi faqat hukumatni boshqarish yoki xalq bilan muomala qilish bilangina cheklanmagan. Ular konstitutsiya va qonunlarga ham bepisand qarashgan va begona kuchlarning fitnalari bilan musulmon Pokiston xalqiga begona qonun va tizimni majburan yuklashgan. Tarix yozadi: G‘ulom Muhammad falaj byurokrat general Ayyub Xon yordami bilan o‘sha paytdagi bosh vazir Xoja Nozimuddinni ishdan oldi va 1953-yilda Pokistonning AQShdagi elchisi Muhammad Ali Bug‘roni bosh vazir etib tayinladi. 1954-yilda esa Pokiston konstitutsiyasi loyihasi tayyorlandi, ammo G‘ulom Muhammad shu qadar zaif ediki, uning so‘zlarini amerikalik kotibi tarjima qilib tushuntirardi.
Bu generallarning kamsavodligi va o‘zboshimchaligi natijasida o‘tmishda Bangladeş Pokistondan ajralib chiqdi. Shu tarix yana Kashmir va Balujistonda takrorlanishi mumkin. Bangladeş ajralishida generallar erkin saylov natijalarini tan olishmadi. Natijada Bengaliya rahbari Shayx Mujibur Rahmon o‘z partiyasining oltita banddan iborat manifestini amalga oshirish uchun xalqni mustaqillik kurashiga da’vat etdi. Qonli janglar Sharqiy Pokistonning parchalanishiga olib keldi. Maulana Abul Kalam Ozod 1946-yil aprel oyida aytganiday, Pokistonning sun’iy tuzilmasi yemirildi va Bangladeş mustaqil davlat sifatida paydo bo‘ldi, Pokiston armiyasi esa sharmandali tarzda mag‘lub bo‘ldi.
Pokiston generallari nafaqat Pokiston musulmon xalqini va musulmon qo‘shnilarini qirg‘in qilganlar, balki butun mintaqa va dunyodagi musulmonlarni ham o‘z zulm va vahshiyliklaridan omonda qoldirmaganlar. Hatto falastinlik mazlumlarga ham tig‘ tortishgan. 1970-yilda Iordaniya qiroli Malik Husayn Falastin ozodlik jangchilarini o‘z taxti uchun xavf deb bildi va Suriya davlati ularni qo‘llab-quvvatlashi mumkin edi. Shu sababli u “Qora Sentyabr” nomli harbiy operatsiyani boshladi.
Bu operatsiyada isroillik josuslar Iordaniyaga yordam berishdi va harbiy nazoratni Pokiston delegatsiyasi amalga oshirdi, uni brigadir Ziyo-ul-Haq boshqargan. Bu qatliomda 35 mingdan ortiq falastinlik shahid qilindi. Ziyo-ul-Haq Pokistonga qaytgach, tezda lavozimda ko‘tarildi, qisqa vaqt ichida general bo‘ldi, keyin esa bosh shtab rahbari etib tayinlandi. So‘ngra fuqaroviy hukumatni ag‘darib, harbiy diktatura o‘rnatdi. Bosh vazirni soxta ayblov bilan qatl qildi.
Mazlum falastinliklarga qarshi muvaffaqiyatli Qora Sentyabr operatsiyasi uchun Malik Husayn general Ziyo-ul-Haqni Iordaniyaning eng oliy davlat ordeni bilan taqdirladi. Yosir Arafatning so‘zlariga ko‘ra, qurbonlar soni 25 mingga yaqin bo‘lgan. Bu operatsiyani to‘g‘ridan-to‘g‘ri Malik Husayn buyurgan va isroillik general Moshe Dayan shunday degan edi: Husayn o‘n bir kunda shuncha falastinlikni o‘ldirdiki, Isroil buni yigirma yilda ham qila olmagan bo‘lardi.
1979-yil dekabrda Sovet armiyasi Afg‘onistonga bostirib kirganda, Pokistondagi Ziyo-ul-Haq rahbarligidagi harbiy hukumat “Afg‘on jihodi”dan ulkan iqtisodiy, harbiy va savdo foydalari oldi. O‘sha paytda Ming yaradan o‘lim, Kobul yonishi kerak, Suv ma’lum darajagacha qaynashi kerak kabi siyosiy doktrinalarni amalda qo‘llashdi.
Oxir-oqibat, 1988-yil 17-avgustda general Ziyo-ul-Haq AQSh elchisi, harbiy attashe va 30 nafar yuqori martabali zobit bilan birga Panjobdagi Bahovulpur yaqinida portlagan C-130 samolyotida halok bo‘ldi. U yerga AQShning Abrams tanklarini sinovdan o‘tkazish uchun borgan edi. Bu tanklar aslida afg‘on mujohidlariga berilgan edi.
Pokiston generallari tarixining barcha bosqichlarida talon-toroj, vahshiylik, beparvolik, qullik va yuzakilik bir-biriga o‘xshash bo‘lib kelgan. Ular hokimiyatga kelishlari bilan xalq boyliklarini va davlat xazinasini urush o‘ljasidek o‘zlashtirishgan. Yaqinda ichki va xalqaro ommaviy axborot vositalari general Parvez Kiyani va general Musharrafning Avstraliya va Fors ko‘rfazidagi orollarni sotib olgani haqida xabar bergan, holbuki Pokiston xalqi og‘ir iqtisodiy inqiroz va qashshoqlik ichida yashamoqda.
Xullas, bugun biz yaxshi bilamizki, Pokiston generallarining Afg‘oniston va faraziy chiziqning ikki tomonidagi xalqlarga bo‘lgan dushmanligi qayerdan kelib chiqadi. Ular Sovetlarga qarshi jihod davrida Afg‘onistonga nisbatan talonchilik va ta’sir orzularining barbod bo‘lganidan kuyishmoqda. Bugun ham o‘sha orzularni AQSh va NATOdan qolgan qurollarni talon-toroj qilib, ularni Pokistonga olib o‘tish orqali davom ettirishmoqda.
Yakunda, ularning eng sevimli ustozlaridan biri bo‘lgan amerikalik faylasuf Jorj Santayananing so‘zlarini eslaymiz:
Those who cannot remember history are doomed to repeat it, ya’ni Kimki tarixdan ibrat olmasa, albatta uni yana takrorlaydi.
