Iqbol Hamzah
Avval aytgan edik, Pokistonning qulash omillaridan biri bu mamlakatdagi siyosiy beqarorlik edi. Yuqoridagi omildan tashqari Pokistonning qulashiga sabab bo‘lgan ikkinchi omil uni o‘z manfaatlari uchun yaratgan jahon kuchlarining strategik manfaatlarining tugashidir. Chunki dunyo doimo o‘zgarishda imperiyalar va jahon kuchlari ham o‘zgarib maqsadlarini yangilaydilar.
Pokiston Britaniya imperiyasining qudrat cho‘qqisida bo‘lgan paytda Britaniya Hind yarimorolini o‘z nazoratida ushlab turgan davrda tashkil topgan edi. Pokistonni tuzishdan maqsad Hindistonning Britaniya imperiyasiga katta muammo tug‘dirishining oldini olish va, shuningdek ilgari bir necha marta Britaniya bilan urushgan Afg‘onistondan keladigan tahdidni kamaytirish edi. Shu sababdan Britaniya Hindiston va Afg‘onistonni bo‘lib tashladi.
Agar Pokistonni tuzishdan asl maqsad musulmonlarni zulmdan qutqarish bo‘lganida nega Britaniya o‘sha hududni musulmon Afg‘onistonga qo‘shib bermadi? Aslida Pokistonni yaratish rejasi asosan Britaniya tomonidan shu mintaqada kuchli davlatlar paydo bo‘lishining oldini olish va musulmonlarni turli guruhlarga bo‘lish uchun tuzilgan edi. Shu tariqa Hindistondagi musulmonlar hech qachon siyosiy kuchga ega bo‘la olmasin.
Pokiston tashkil topganidan so‘ng Hindistondagi mazlum musulmonlar nafaqat hukumat tuza olmadilar balki hatto o‘zlarining asosiy va boshlang‘ich huquqlaridan ham mahrum bo‘ldilar. Britaniya imperiyasi tugaganida Pokistonning mavjudlik falsafasi ham asosan o‘z kuchini yo‘qotdi.
So‘nggi yarim asr ichida Pokiston AQSh uchun Rossiyaga qarshi strategik maqsad bo‘lib xizmat qilgan Xitoy uchun esa Hindistonga qarshi foydali variant edi. Ammo Ukraina urushi boshlanganidan beri AQSh Rossiya bilan bevosita to‘qnashuvga kirishdi va endi Pokiston AQSh uchun foydali emas. Xitoy bilan raqobatda esa Hindiston AQSh uchun yaxshiroq ittifoqdosh bo‘la oladi. Shu sababli Pokiston nomli loyiha G‘arb uchun endilikda foydadan ko‘ra zarar keltiruvchi bo‘lib qolgan.
Pokistonning parchalanish xavfi Xitoy va Hindiston o‘zaro munosabatlarini yaxshilay boshlaganida yanada ortdi. Agar Xitoy va Hindiston o‘rtasidagi aloqalar yaxshilansa Pokiston Xitoy uchun ham foydasiz bo‘lib qoladi. Siyosiy va iqtisodiy beqarorlik eng yuqori darajaga chiqqan bir paytda, jahonning yirik kuchlari Pokistondan yuz o‘girgan. Doimo jahon kuchlarining yordami bilan yashab kelgan Pokiston endi har qachongidan ham ko‘proq qulashi arafasida turibdi.
Eslatib o‘tish kerakki agar bir mamlakat siyosiy va iqtisodiy beqarorlikka duch kelsa hozirgi Pokiston singari u mamlakat parchalanganidan qutulolmaydi faqat din yoki geografik joylashuvi uni himoya qila olsa, xolos. Ammo Pokistonda yagona millat mavjud emas uning xalqi turli fikrlar va elatlarga mansub. Bundan tashqari Pokiston aholisi musulmon bo‘lsa-da uning hukumati va qonunlari islomiy tamoyillarga mutlaqo mos kelmaydi.
Pokiston shuningdek haqiqiy geografik mulkka ham ega emas. Uning barcha yer hududlari bosib olingan yerlarda barpo etilgan hozir ham u yerlarga haqiqiy egalik da’vo qilayotganlar mavjud. Pokistonni parchalanganidan qutqarib qolishning yagona yo‘li sof islomiy tuzum o‘rnatishdir. Bu esa mamlakatning to‘liq qulashini faqat kechiktirishi mumkin xolos.
