Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning janglari va ulardan olingan ibratlar O’n beshinchi qism

Abu Rayan Hamidiy

Badr g‘azovotidan olingan saboqlar:

Buyuk Badr g‘azovoti Islomning shonli tarixidagi yorqin va oltin sahifadir. Bu g‘azovot musulmonlarning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanishida burilish nuqtasi bo‘ldi. Bir tomondan, musulmonlarning mintaqadagi mavqei va obro‘si mustahkamlandi, ikkinchi tomondan esa ularning ashaddiy dushmani – Quraysh qattiq tazyiq ostida qolib, chekinishga majbur bo‘ldi.

Bu g‘azovot ibratlar va saboqlarga to‘ladir. Ularni tushunish har bir musulmon uchun farzdir. Hatto aytish mumkinki, u jangga oid asosiy manbalardan biri hisoblanadi. Shuning uchun musulmon bu g‘azovotdan foydalanmog‘i lozim. Tartib va aniqlik uchun saboqlarni ikki qismga ajratamiz:

Birinchi qism: Jang boshlanishigacha bo‘lgan davr; ya’ni Islom lashkari safarga chiqqan paytdan to jang boshlanishigacha bo‘lgan vaqtda yuz bergan voqealar va ulardan olinadigan saboqlar.

Ikkinchi qism: Jang boshlanganidan to tugaguniga qadar; bu bo‘limda jang boshlangach Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning muborak yo‘llari va uslublaridan olingan saboqlar tahlil qilinadi.

Birinchi qism: Jang boshlanishigacha bo‘lgan davr

1. Muslimlarning dastlabki maqsadi Qurayshning savdo karvonini qo‘lga kiritish edi. Biroq Allohning taqdiriga binoan, karvon qutuldi va musulmonlar Qurayshning jangovar lashkari bilan yuzma-yuz keldi. Natijada musulmonlar g‘alaba qozondi va g‘animat qo‘lga kiritildi. Bu holatdan ikki muhim saboq olinadi:
2. a) Harbiy holatda bo‘lgan kofirlarning mol-mulklari hurmat qilinmaydi, shu bois musulmonlar bu mol-mulklardan g‘animat sifatida foydalanishlari va ularni egallashlari mumkin. Badr g‘azovotining sababi Quraysh karvonining Makka tomonga yo‘l olgan bo‘lishi edi. Quraysh o‘sha paytda musulmonlarga qarshi urush olib borayotgan dushman edi. Ular muhojirlarning mol-mulklarini tortib olgan edilar. Shuning uchun muhojirlar Quraysh mol-mulklarini musodara qilishga haqli edilar. Bu Qur’on oyatlarining mazmuniga mos edi:

“وجزاء سیئة سیئة مثل‌ها” (Shuro: 40)

“Agar kimdir sizlarga tajovuz qilsa, siz ham unga qilganidek qarshi turing.” (Baqara: 194)

Shuning uchun bu holatda musulmonlarni tanqid qilgan kishi haqiqatdan yiroq bo‘ladi.

1. b) G‘alaba uchun son jihatdan ko‘plikka emas, sifatga e’tibor beriladi. Makkaliklarning lashkari otlar, zirhlar va harbiy kuch bilan to‘liq qurollangan edi. Ular har kuni tuya so‘yib, ziyofat qilardilar. Ammo Madina lashkari son jihatdan kam, hattoki ochlikda edi. Shunga qaramay, ular Alloh yo‘lida va shahidlik niyatida jang qilganliklari sababli qalblarida ishonch bor edi. Natijada ular uchun g‘alaba ham, shahidlik ham bayram bo‘ldi.

1. Bu g‘azovot musulmonlarga o‘rgatadiki, agar musulmon sarkarda dushman bilan urushmoqchi bo‘lsa, u kuchli, faol va keng qamrovli razvedkaga (istixbarot) ega bo‘lishi kerak. Dushmanning harakati va rejalari aniqlanib, musulmonlar tayyorgarlik ko‘rishi uchun ularga xabar berilishi lozim.

3.Bu g‘azovotda Rasululloh sallallohu alayhi va sallam maslahatlashuvning ahamiyatini ochiq ko‘rsatganlar. Garchi ular payg‘ambar bo‘lib, ijtihodlari xatodan saqlansa ham va agar xato qilsalar, Alloh uni to‘g‘rilasa ham, do‘stlari bilan maslahat qilardilar va ularning fikrlarini qabul qilardilar. Bu metod faqat Badr jangiga emas, balki barcha ishlarda amal qilingan.

Shunday ekan, Qur’on va Sunnatda aniq hukm kelmagan masalalarda, masalan, rejalashtirish, siyosat va boshqaruvga oid ishlar bo‘lsa, ularda maslahat qilish lozim. Ammo biror ish haqida Qur’on yoki Sunnatda aniq hukm bo‘lsa, u holda maslahatning joyi yo‘q, balki aynan o‘sha hukmga binoan amal qilinadi.

4. Dushmanni barcha sohalarda – iqtisodiy, siyosiy, axborotiy va harbiy jihatdan mag‘lub qilish kerak. Shunda u botil yo‘lidan qaytadi.

Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning Qurayshning karvonini nishonga olishlari, bir tomondan ularning Islomga qarshi takror-takror dushmanona harakatlariga javob bo‘lsa, ikkinchi tomondan bu ularga nisbatan iqtisodiy urush edi. Chunki karvonda mushriklarning ko‘p mol-mulklari bor edi. Karvonga hujum qilinishi ularga kuchli iqtisodiy zarba bo‘lardi. Bu ham kofirlarga qarshi jihodning maqsadlaridan biridir.

Shunday ekan, kofirlar Islom da’vatini inkor etgach, musulmonlar o‘z ta’sirini barcha sohalarda himoya qilishi lozim. Shundagina urushni samarali boshqarish va dushmanni har tomonlama bosim ostida ushlab turish mumkin bo‘ladi.