Horit Obaida
Sulton Muhammad Fotih Vizantiyaliklarning shaharni topshirishga tayyor emasliklariga ishonch hosil qilganida, og‘ir hujum buyruqlarini berdi. Ayniqsa, u to‘pchilarga amaliyotlarini kuchaytirishni buyurdi. Musulmonlar hujumni yanada kuchaytirishdi va to‘pchilar dushmanga og‘ir zarbalar berdi. Qirollikning katta to‘pi haddan tashqari ishlatilishi oqibatida portladi, biroq uni ishlatayotgan shaxs mohir to‘pchi va usta temirchi edi, u darhol uni ta’mir qildi.
Sulton olov purkagich to‘plarni sovitish uchun neftdan foydalanishni buyurdi, bu esa samarali bo‘lib, yana bir bor shaharga o‘q yog‘dirildi. Musulmon to‘pchilari shunchalik mohir ediki, o‘qlar shahar devorlari va qal’alarini yorib o‘tib, shahar markaziga tushardi.
Sulton Muhammad Fotih tomonidan maslahat kengashi tuzilishi:
Sulton Muhammad Fotih kengash tuzdi, unda maslahatchilar, qo‘mondonlar, askarlar, ulamolar va so‘fiylar qatnashdi. Sulton yig‘ilganlardan hech bir shubhasiz o‘z fikrlarini aytishlarini so‘radi va bu holatda qanday ish qilish munosib ekanini maslahat qilishlarini talab qildi. Ba’zilar qamalni tugatishni taklif qilishdi. Bu fikr ilgari surilganlarning boshida sultonning vaziri Xalil Posho turardi. U shunday dedi: “Biz qamalni tugatishimiz kerak. Agar musulmonlar shaharni bosib olsa, qon to‘kilishini oldini olish lozim, toki Yevropa bizdan norozi bo‘lmasin. U boshqa gaplar ham aytdi.
Aytishlaricha, Xalil Posho yashirincha vizantiyaliklar bilan til biriktirgan va ularni qutqarishga urinayotgan edi. Yig‘ilganlar orasida hujumni g‘alabaga qadar davom ettirish tarafdorlari ham bor edi. Ular dedilar: Biz barcha kuchimiz bilan harakat qilishimiz kerak, toki Yevropa va uning lashkarlarini zaif va ojiz ko‘rsataylik. Ular, shuningdek, g‘alabaga erishish uchun qalblarda jihodga bo‘lgan ishtiyoqni kuchaytirish zarurligini ta’kidlab, bu ruhni zaiflashtiruvchi so‘zlardan tiyilishni maslahat berishdi.
Bu fikr jasur sarkarda Zog‘nush Posho tomonidan bildirilgan edi va boshqalar ham uni qo‘llab-quvvatlashdi. U albaniyalik bo‘lib, dastlab nasroniy edi, lekin keyinchalik islomni qabul qilgan. Sulton huzurida u Yevropa lashkarlarining zaifligini tilga olib, qamalni hech qachon tugatmaslik kerakligini aytdi.
Tarixiy manbalar Zog‘nush Posho fikrini shunday keltiradi: Sulton Muhammad Fotih undan fikrini so‘raganida, u o‘rnidan turmoqchi bo‘lgandek o‘tirgan va so‘ngra turk tilida baland ovozda shunday degan:
Yo‘q, ey Sulton! Men hech qachon Xalil Posho bildirgan fikrni qabul qilmayman. Biz bu yerga faqat Alloh yo‘lida jon berish uchun kelganmiz, orqaga qaytish uchun emas.
Bu so‘zlar yig‘ilganlarning qalbiga chuqur ta’sir qildi va majlis bir necha lahzaga sukutga cho‘mdi. Zog‘nush Posho bu sukunatni buzib, gapini davom ettirdi:
Xalil Posho bu gaplari bilan sening ichingdagi g‘ayrat olovini so‘ndirmoqchi, sening jur’at va shijoating tomirini uzmoqchi. Uning so‘zlaridan boshqa narsa emas faqat mag‘lubiyat va umidsizlik tarqaladi.
Iskandar Maqduniy qo‘shini Yunonistondan yurib, Hindistonga yetgan va Osiyoning katta qismini zabt etgan. Uning lashkari bizning lashkarimizdan katta bo‘lmagan. Agar Iskandar bu yurtlarni zabt etsa, nega biz toshdan qurilgan devorlarni zabt eta olmaylik?
Xalil Posho G‘arb hukumatlari bizdan ustun keladi, Konstantinopol uchun qasos oladi deydi. Bu G‘arb davlatlari kimlar? O‘zaro nizoda bo‘lgan lotin xalqlari ular doimo bir-biri bilan urishadi va bir-birini kichraytirish bilan band. Axir, O‘rta Yer dengizi bo‘yidagi bu mamlakatlar talonchilik va o‘g‘rilikdan boshqa ish bilmaydi.
Agar ular vizantiyaliklarga yordam bermoqchi bo‘lishsa, hozirgacha jang maydonida bo‘lishardi va o‘z lashkarlari bilan bizga qarshi urushishardi. Ularning kemalari dengiz to‘lqinlari bilan o‘ynab, bizning kemalarimizga to‘qnash kelardi. Endi faraz qilaylik, Konstantinopol qulashi ortidan butun Yevropa bizga qarshi birlashsa – biz qo‘llarimizni qovushtirib turishimiz kerakmi? Qo‘llarimiz bog‘liq bo‘ladimi? Axir bizda o‘z shon-sharafimizni himoya qiladigan lashkar yo‘qmi?
