Xaris Obeida
Usmoniylarning kelib chiqishi XIII asr (VII hijriy asr)da Kurdistonda cho‘ponlik bilan shug‘ullangan bir turkman qabilasiga borib taqaladi. Chingizxon boshchiligidagi mo‘g‘ullar Iroq va Kichik Osiyoga hujum qilganida, Usmonning bobosi Sulaymon o‘z qabilasi bilan hijrat qildi. Ular Kurdistondan Anadoluga ko‘chib o‘tib, Oxlot shahrida joylashdilar.
Sulaymonshoh 688 hijriy (1230 milodiy) yilda vafot etgach, uning o‘rniga o‘g‘li Ertug‘rul o‘tirdi. Ertug‘rul Anadoludan shimol-g‘arbga qarab harakat qildi. Unga taxminan 100 ta oila va 400 dan ortiq otliq askar hamrohlik qilardi.
Ertug‘rul mo‘g‘ullarning tahdididan qochayotganda, u va qabilasi atigi 400 ta oila edi. Yo‘lda ularga notanish shovqin va qiyqiriqlar eshitildi. Ertug‘rul yaqinlashib borarkan, musulmonlar va xristianlar o‘rtasida jang ketayotganini ko‘rdi. Vizantiya xristianlari musulmonlarni qattiq bosim ostiga olishgan edi.
Ertug‘rul jasorat bilan oldinga yurishdan boshqa chorasi yo‘qligini anglab yetdi va o‘z dindoshlarini qutqarish uchun hujum qildi. U xristian askarlarga qarshi jang qilib, ularni orqaga surib yubordi. Ertug‘rulning yetib kelishi musulmonlarning g‘alabasi bilan yakunlandi.
Ertug‘rul o‘zining bu qahramonligi uchun musulmon lashkari tomonidan e’tirof etildi va Anadoluning g‘arbiy chegaralarida, Rim chegarasiga yaqin hududda unga yer ajratib berildi. Shu tariqa, unga Rim tomon yurish qilish imkoniyati yaratildi va Usmoniylar imperiyasining kengayishi uchun zamin tayyorlandi.
Ertug‘rul va uning lashkari Saljuqiylar bilan ittifoq tuzib, ular bilan birgalikda Rimga qarshi jihod qildilar. Ertug‘rul hayot bo‘lganida bu do‘stona aloqalar saqlanib qoldi. 699 hijriy (1299 milodiy) yilda Ertug‘rul vafot etdi va uning o‘g‘li Usmon taxtga o‘tirdi. Usmon Rim yerlari tomon yurishni davom ettirdi va Usmoniylar imperiyasining poydevorini yaratdi.
Usmon – Usmoniylar davlatining asoschisi
625 hijriy (1258 milodiy) yilda Ertug‘rul oilasida bir o‘g‘il dunyoga keldi va unga Usmon deb ism qo‘yildi. Keyinchalik, Usmoniylar imperiyasi uning nomi bilan ataladigan bo‘ldi. Bu yil mo‘g‘ullarning Huloku xon boshchiligida Abbosiy xalifalik poytaxti Bag‘dodga hujum qilgan davriga to‘g‘ri keldi. O‘sha paytda ulkan voqealar yuz berdi. Ibn Kasir yozishicha, mo‘g‘ullar shaharga bostirib kirib, erkaklar, ayollar, bolalar, rohiblar – kimni uchratsalar shafqatsizlarcha o‘ldirishgan.
Ko‘plab odamlar ko‘cha-ko‘yda, cho‘llarda, qishloqlarda va o‘rmonlarda yashirinib qoldilar. Ba’zilari do‘konlarga berkinib, eshiklarini yopdilar, biroq mo‘g‘ullar eshiklarni yondirib, ichkariga bostirib kirib, barchani o‘ldirishdi. Odamlar tog‘larning cho‘qqilariga qochishdi. Bu vahshiylar shunchalik ko‘p qon to‘kishdiki, shaharning ko‘chalari qonga to‘ldi. Mo‘g‘ullar yahudiylar, xristianlar va o‘zlariga panoh berganlar tashqari hech kimni ayamadilar.
Bu holat musulmon ummatining boshiga tushgan katta sinov edi. Ular itoatsizliklari va gunohlari sababli zaiflashib, kuchsizlanib qolishgan edi. Mo‘g‘ullar juda ko‘p qon to‘kdilar, ko‘plab odamlarni o‘ldirdilar va mol-mulklarni talon-taroj qildilar.
Shunday og‘ir sharoitda, musulmon ummati mag‘lubiyatga uchragan bir paytda, Usmon – Usmoniylar davlatining asoschisi – dunyoga keldi. Bu yerda juda nozik bir hikmat bor: musulmon ummati eng zaif va nochor holga kelganida, aynan o‘sha vaqtda Alloh ularga yana qudrat va sharaf ato etdi. Bu Allohning hikmati bo‘lib, U o‘z istaganidek ish yuritadi va barcha ishlar Uning irodasi bilan ro‘y beradi.
Alloh taolo shunday marhamat qiladi:
«Haqiqatan, Fir’avn yer yuzida takabburlik qildi va uning ahlini toifalarga bo‘lib tashladi. Ulardan bir guruhni zaiflashtirdi, ularning o‘g‘illarini so‘yib, ayollarini esa tirik qoldirardi. Albatta, u buzg‘unchilardan edi.»
(Qasas: 4)
Yana shunday deydi:
«Va Biz yerdagi zaif sanalganlarga marhamat qilishni, ularni peshvolar va merosxo‘rlar qilishni xohladik.»
(Qasas: 5)
«Va Biz ularga yerda qudrat ato etishni istadik.»
(Qasas: 6)
Haqiqat shuki, Alloh taolo bir kun yoki hatto bir lahza ichida ham zaif bandalariga kuch-qudrat ato etishga qodirdir.
