Ayub
Islomiy qadriyatlarni mustahkamlash va xalq huquqlarini qayta tiklash
Xavfsizlik ta’minlanib, o‘zini o‘zi ta’minlaydigan iqtisodiyot yo‘lida muhim qadamlar tashlanganidan so‘ng, Islomiy Imorat alohida e’tibor qaratayotgan sohalardan biri qonun ustuvorligini mustahkamlash va islomiy shariat asosida adolatni ta’minlashdir. Ushbu tizim nuqtayi nazaridan adolat faqat bir ishni ko‘rib chiqish va sudda hukm chiqarish bilan cheklanmaydi. Balki u islomiy tizimning asosiy ustunlaridan biri bo‘lib, xalq huquqlarini himoya qilish, zulmning oldini olish va ijtimoiy tartibni ta’minlash vositasi hisoblanadi. Shu bois shar’iy sudlarni mustahkamlash, korrupsiyaga qarshi kurashish, davlat va vaqf yerlarini noqonuniy egallashning oldini olish, xalqning da’volarini ko‘rib chiqish hamda nizolarni tinchlik va yarashuv orqali hal etish ushbu davrning muhim choralari qatoriga kiradi.
Bu o‘zgarishlarning ahamiyatini tushunish uchun avvalgi tuzumdagi adliya va sud tizimining holatini ham eslash zarur. O‘sha davrda adliya va sud tizimi korrupsiya, siyosiy aralashuvlar, ishlarni ko‘rib chiqishdagi kechikishlar va kuchli shaxslarning ta’siri bilan yuzma-yuz edi. Ayrim hududlarda davlat va vaqf yerlarini noqonuniy egallab olish jiddiy muammoga aylangan, bir qator qudratli shaxslar va mahalliy qo‘mondonlar xalq mulkiga tajovuz qilgan edi. Bu holat xalqning davlat idoralariga bo‘lgan ishonchini pasaytirgan va ayrim hollarda odamlarni o‘z nizolarini hal qilish uchun norasmiy idoralarga, hatto zo‘ravonlik usullariga murojaat qilishga majbur etgan edi.
Islomiy Imorat hokimiyatni egallab, tizimni barqarorlashtirgach, shariatga asoslangan adliya tizimini yaratish orqali ushbu holatni o‘zgartirishga harakat qildi. Markaz va viloyatlarda sudlarni faoliyatga tushirish, fuqarolik va jinoiy ishlarni ko‘rib chiqish, oila, meros, ajrashish va farzandlar vasiyligi bilan bog‘liq masalalarga e’tibor qaratish hamda nizolarni tinchlik va yarashuv orqali hal etishga urg‘u berish ushbu jarayonning bir qismidir. Islomiy madaniyatda insonlar o‘rtasidagi nizolarni isloh qilish, adovat va kelishmovchiliklarga barham berish alohida o‘rin tutadi. Shu sababli bu yo‘lning kengaytirilishi ijtimoiy osoyishtalikni mustahkamlash va odamlar o‘rtasidagi adovatlarni kamaytirishda samarali rol o‘ynashi mumkin.
Xalq huquqlarining qayta tiklanishiga yaqqol misollardan biri davlat va vaqf yerlarini noqonuniy egallab olishga qarshi kurashdir. Yerlarni noqonuniy egallashning oldini olish va tortib olingan yerlarni qaytarish komissiyasi turli viloyatlarda ushbu yerlarni aniqlash, hujjatlashtirish va qaytarib olish jarayonini olib bormoqda. Yillar davomida ayrim shaxslar va kuchli guruhlar tasarrufida bo‘lgan yerlarning qaytarib olinishi nafaqat xalq mulkini himoya qilish, balki xalq huquqlari nuqtayi nazaridan odamlar va Baytulmolga tegishli mulkni o‘zining asl maqomiga qaytarishdir. Bu jarayon yana bir aniq xabarni anglatadi: xalq mulki alohida shaxslar yoki muayyan guruhlarning shaxsiy manfaatiga xizmat qiladigan vositaga aylantirilmasligi kerak.
Bu choralar bilan bir qatorda, Adliya vazirligi va boshqa tegishli idoralar aholiga huquqiy xizmatlar hamda huquqiy-ma’rifiy dasturlarni ham taqdim etib kelmoqda. Ehtiyojmand kishilarga huquqiy xizmat ko‘rsatish va ularni shar’iy hamda qonuniy huquq va majburiyatlari haqida xabardor qilish, mamlakat rahbarining hukmlari, tavsiyalari va bayonotlarida xalqqa bir necha bor ta’kidlanganidek, odamlarning adolatga erishishini osonlashtirishi mumkin. Ushbu faoliyatlarning batafsil statistikasi vazirliklar, sudlar va mas’ul idoralarning rasmiy hisobotlarida mavjud bo‘lib, tegishli mas’ullar turli holatlarda bu ma’lumotlarni xalq bilan baham ko‘rgan.
Shunga qaramay, ayrim muxolif OAVlar, buzg‘unchi shaxslar va dushman doiralar Islomiy Imoratning adliya va sud tizimini butunlay adolat va qonun ustuvorligidan mahrum tizim sifatida ko‘rsatishga harakat qilmoqda. Ularning da’volaridan biri Afg‘onistonda faol sud tizimi mavjud emas, degan fikrdir. Holbuki, sudlarning kundalik faoliyati, xalq ishlarining ko‘rib chiqilishi, hukm va shar’iy hujjatlarning chiqarilishi hamda yerlarni noqonuniy egallab olish bilan bog‘liq ishlarning ko‘rib chiqilishi bunday da’voga mos kelmaydi.
Yana bir da’vo sud tizimi butunlay siyosiy mulohazalarga bo‘ysunadi, degan fikrdir. Bunday da’voni xolis baholash uchun Respublika davridagi sud tizimining holatini ham e’tibordan chetda qoldirmaslik kerak. Chunki o‘sha tizim ham korrupsiya, siyosiy bosim va kuchli shaxslarning aralashuvi haqidagi keng ko‘lamli ayblovlarga duch kelgan edi. Islomiy Imorat esa shariat, shar’iy hukmlar va rasmiy qoidalarni ishlarni ko‘rib chiqishning asosiy mezoni qilishga hamda chet elliklar va kuchli shaxslarning aralashuv imkoniyatlarini cheklashga harakat qilganini ta’kidlaydi.
Yana bir da’vo ayollar va jamiyatning turli qatlamlari huquqlariga e’tibor berilmayotgani haqidadir. Islomiy Imoratning rasmiy pozitsiyasi shundan iboratki, islomiy shariat doirasida fuqarolarning huquqlari himoya qilinadi va sudlar oilaviy huquqlar hamda boshqa shar’iy huquqlarga oid ishlarni Islom hukmlariga muvofiq ko‘rib chiqishga majburdir. Shu sababli sud tizimining faoliyatiga baho berish siyosiy manfaatdor shaxslarning qarashlari va muxolif OAVlarning targ‘ibotiga emas, balki sudlarning amaldagi faoliyati, hujjatlar va ishonchli hisobotlarga asoslanishi kerak.
Albatta, adliya va sud tizimi boshqa har qanday tuzilma kabi yanada shaffof bo‘lish, ishlarni tezroq ko‘rib chiqish va xalqning adolatga erishishini osonlashtirish borasida hali ko‘proq sa’y-harakatlarga muhtoj. Ammo mavjud muammolar amalga oshirilgan barcha ishlarni inkor etishga sabab bo‘lmasligi kerak. Eng muhim masala xalq huquqlarini kuchli shaxslar qo‘lidan qaytarib olish, xalq mulkini himoya qilish, korrupsiyani kamaytirish va odamlarning vositachilik, pora hamda qo‘rquvsiz adolatga erisha olishidir.
Shu nuqtayi nazardan, islomiy qadriyatlarni mustahkamlash va xalq huquqlarini qayta tiklash Islomiy Imoratning shunchaki ma’muriy dasturlaridan biri emas, balki ijtimoiy barqarorlik, xalq ishonchi va Afg‘oniston kelajagining asosiy ustunlaridan biridir. Islomiy Imorat ham aynan shu masalani o‘z faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilagan.
