Ehson Sajdiy
ISHID moliyaviy tizimi; Islom iqtisodi bilan ochiq to‘qnashuv
Takfirchi va xavorijiy sifatli guruh (ISHID) Islomiy nizomni joriy etish nomi ostida aslida yovuz va rahmsiz iqtisodiy boshqaruv yuzini namoyon qildi; bu yuz Islom va uning qadriyatlari bilan na ma’naviy, na axloqiy va na huquqiy aloqaga ega edi va hamon yo‘q. O‘zini Islom davlati deb atagan bu guruh amalda odamlarni azoblash, talash va jamiyatni qashshoqlashtirishdan boshqa ish bilan shug‘ullanmasdi. Ular mintaqaning beqaror sharoitlaridan foydalanib, zo‘ravonlik, istismar va insonning asosiy huquqlarini poymol qilishga asoslangan g‘ayriinsoniy moliyaviy-iqtisodiy tarmoq yaratdilar; holbuki, Islom adolat, rahmat va tinchlik dinidir.
ISHID Islom nomidan vakillik da’vo qilar ekan, o‘zi uchun moliyaviy tizim ham belgilagan; ammo bu iqtisodiy va moliyaviy tizim Islom iqtisodi bilan hech qanday o‘xshashlikka ega emas edi, balki u bilan tubdan ziddiyatda edi.
Chunki ISHID nazorati ostidagi hududlarda moliya tizimi faqat xalqni ezish va harbiy resurslarni ta’minlash vositasi bo‘ldi. Bu guruh jihod, tijorat va hatto Ta’lim kabi zolimona va noqonuniy soliqlar joriy qildi, ular hech qanday shar’iy asosga ega emasdi va faqat odamlar iqtisodiyotini zaiflashtirish hamda ularni majburiy itoatga keltirish uchun tuzilgan edi. Bunday moliyaviy siyosat nafaqat la ikroha fid-din asliga qarshi edi, balki talonchi va g‘ayriaxloqiy soliq siyosatining yaqqol namunasi edi. Islom esa har doim moliyaviy adolat, jamoat huquqlarini rioya qilish va soliq masalasida majburlashdan tiyilish ustiga urg‘u bergan.
Bundan tashqari, ISHID banklar va moliyaviy tizimlarni egallash orqali o‘zining iqtisodiy talonchilik sohasini kengaytirdi. Mosul va Raqqa banklari nafaqat talon-taroj qilindi, balki soliq yig‘ish va moliyaviy nazorat vositasiga aylantirildi. Guruh o‘ziga sodiq menejerlarni tayinlab, barcha yechimlar va pul o‘tkazmalarini nazorat qildi hamda bir qismini soliq nomi bilan tortib oldi. Bu usul Islom iqtisodiyotidagi shaffoflik, adolat va omonatdorlik prinsiplari bilan keskin ziddiyatda edi va ko‘proq mafioz tizimni eslatardi, maqsad esa faqat o‘z doiralarini mustahkamlash va xalqni zaiflashtirish edi.
Eng dahshatlisi shuki, ISHIDning iqtisodiy faoliyatida insonlar tovar kabi ishlatildi. Inson savdosi, jinsiy qullik va ayollar hamda bolalarni qora bozorlarda sotish ularning butunlay axloqiy qulashi belgisidir. ISHID minglab ayollarni, jumladan, ezidiylar va boshqa diniy ozchiliklarni o‘g‘irlab, qul bozorlarida sotdi. Bu nafaqat inson huquqlarining ochiq buzilishi edi, balki Islomdagi “inson qadrini saqlash” tushunchasining qabih buzilishi edi. Chunki Islomda insonni sotish va sotib olish haromdir va bunday amallar uchun hech qanday shar’iy asos mavjud emas.
Shuningdek, ISHID tabiiy boyliklardan xususan neftdan noqonuniy foydalanish orqali nafaqat atrof-muhitni vayron qildi, balki milliy boylikni ham buzg‘unchi guruhlarga topshirdi. Holbuki, Islom boyliklarni kelajak avlodlar uchun asrab qolishga va Allohning ne’matlaridan adolatli foydalanishga urg‘u beradi. Ammo ISHID hech qanday axloqiy yoki diniy mas’uliyatsiz jamoat boyliklarini talashda davom etdi va neftni qora bozorlarda sotish orqali mintaqa iqtisodiyotini bosim ostida qoldirdi.
Buning qarshisida, Islom iqtisodiy tizimi adolat, shaffoflik, omonatdorlik va inson huquqlarini saqlashga asoslanadi. Islomda zulm, gasb va istismar uchun joy yo‘q. Islom har qanday qashshoqlik va iqtisodiy zulmga qarshi chiqqan hamda doimo muvozanat, farovonlik va ijtimoiy xavfsizlikni ta’minlashni istagan.
Shunday qilib, ISHID o‘z faoliyatlari bilan nafaqat Islom vakili emas edi, balki Islom prinsiplari bilan chuqur dushmanlikda bo‘lib, mafkuraviy va axloqiy og‘ishlarning yaqqol ko‘rinishi bo‘ldi.
Shu sababdan, butun dunyo musulmonlari bu og‘ishlarni fosh qilish orqali ISHID bilan hamfikr guruhlarning diniy tushunchalardan suiiste’mol qilishining oldini olishlari zarur. Chunki Islom rahmat, adolat va bag‘rikenglik dini, zo‘ravonlik, talonchilik va qullik dini emas, ISHID amalda namoyish etganidek.
