Haris
Bugungi davrda IShID kabi ekstremistik va takfirchi guruhlar jozibador va aldovchi shiorlardan masalan, islomiy xalifalikni qayta tiklash va Islomning “oltin davri”ga qaytish kabi da’volardan foydalanib, dinning haqiqiy asoslaridan bexabar bo‘lgan sodda va ongsiz yoshlarni nishonga olib, ularni adashtirmoqdalar. Ular yolg‘on va’dalar, hissiyotga asoslangan targ‘ibotlar hamda soxta qahramonlik va yolg‘on idealizm tasvirlari orqali yoshlarning fikr va tuyg‘ularini egallashga, ularni o‘zlarining yovuz maqsadlarini amalga oshirish vositasiga aylantirishga urinadilar.
Ko‘plab yoshlar dinni to‘g‘ri tushunishdagi jaholat va aqlni tarbiyalashdagi zaiflik sababli bu kabi aldovlar qarshisida himoyasiz bo‘lib qoladilar va bilmasdan ushbu zulmatli va zolim oqim tuzog‘iga tushib qoladilar.
Haqiqat shuki, IShID guruhi Islomga xizmat qilish yoki diniy qadriyatlarni tiriltirish uchun paydo bo‘lmagan; aksincha, u muayyan siyosiy maqsadlarni ko‘zlaydi va ayrim mustamlakachi yetakchilar qo‘lida Islom qiyofasini badnom qilish hamda islom ummati birligini parchalash vositasiga aylangan.
Bu takfirchi va zo‘ravon guruh Muhammadiy Islomning haqiqiy ruhi bilan hech qanday bog‘liqlikka ega emas, balki dindan faqat zo‘ravon, buzib ko‘rsatilgan va g‘ayriinsoniy qiyofani namoyish etadi. Holbuki, haqiqiy Islom rahmat, adolat, aql-idrok va insoniy qadr-qimmat dinidir va har qanday shafqatsiz zo‘ravonlik, nafrat tarqatish hamda begunoh insonlarni o‘ldirishni qat’iyan rad etadi.
Bunday sharoitda IShID tuzog‘iga tushib qolganlarni qutqarishning eng samarali yo‘llaridan biri ularning aqlini uyg‘otish va e’tiqod hamda xatti-harakatlari haqida chuqur fikrlash va qayta o‘ylashga da’vat etishdir. Qur’oni Karim insonni ko‘p bora tafakkur va ta’aqqulga chorlab, bunga urg‘u bergan: Afala yatadabbarun, Afala ya’qilun, Ulul-albob va boshqa ko‘plab oyatlar bunga dalildir.
Bu ta’kidlar va da’vatlar shuni ko‘rsatadiki, aql haqni botildan ajratishdagi eng buyuk mezondir. Agar kimdir hatto bir lahza xotirjamlik va aql bilan IShID amallarini Islomning asl ta’limotlari bilan solishtirsa, bu ikki o‘rtasida hech qanday o‘xshashlik va moslik yo‘qligini ochiq-oydin anglaydi.
Aql va tafakkurga qaytish diniy tushunchani isloh qilish va og‘ishgan e’tiqodlardan xalos bo‘lish uchun zamin yaratadi. Inson aql ko‘zi bilan Qur’on, sunnat va Payg‘ambarimiz Muhammad ﷺ siyratiga nazar solsa, Islom muhabbat, tinchlik, adolat va inson hayotiga hurmat asosiga qurilganini anglaydi; zo‘ravonlik, qon to‘kish va nafratga emas.
Shu bois aql va tafakkurni uyg‘otish, mantiq, muloqot va insoniy tushuncha asosida diniy ongni kengaytirish yoshlarni ekstremizmdan imon, adolat va insoniy qadr-qimmat yo‘liga qaytarishning eng to‘g‘ri yo‘lidir. Inson qalbida aql chirog‘i yonganida, u jaholat va ifrot zulmatlaridan xalos bo‘lib, yana imon va ilohiy rahmat nuriga qayta oladi; u yerda haqiqiy Islom ruhi tirik bo‘lib, inson muhabbat, osoyishtalik va insonparvarlik elchisiga aylanadi.
