Najmuddin Amruhi
New York Times gazetasi dunyoni hayratga solib, Pokiston armiyasi Afg‘onistonning muvaffaqiyatsizlikka uchragan sobiq siyosiy ma’muriyati vakillari va mamlakatning amaldagi hukumatiga muxolif bo‘lgan shaxslardan hamkorlik so‘ragani haqida xabar berdi. New York Times Pokistonda juda nufuzli va ishonchli nashr hisoblanadi. Pokistonliklar ushbu gazeta e’lon qilgan har qanday xabarga ko‘z yumib ishonadilar. Gazeta xabariga ko‘ra, Pokiston armiyasi so‘nggi kunlarda o‘sha muvaffaqiyatsiz shaxmatchilar bilan uchrashib, ularni yana shaxmat maydoniga qaytishga undagan. Ular yigirma yil davomida o‘z jigargo‘shalariga qarshi o‘yinda g‘alaba qozonish uchun ularning jonlari va boshlari bilan o‘ynagan, qo‘llari begunoh insonlarning qoniga belangan edi. O‘z o‘yinlarida g‘alaba qozonish uchun dunyoning barcha qudratli davlatlari, qurol-yarog‘lari, hiyla-nayranglari va makrlaridan foydalangan edilar. Biroq barcha urinishlariga qaramay, mag‘lubiyat va umidsizlikka uchradilar hamda hech qachon g‘alabaga erisha olmadilar.
Pokistondagi ushbu nufuzli nashr o‘z manbalariga tayanib yozishicha, Pokiston armiyasi Afg‘onistonning sobiq ma’muriyati bilan aloqador shaxslardan o‘zining vositachi kuchlari sifatida faoliyat yuritishni, Afg‘oniston ichida guruhlar tashkil etib, jang olib borishni so‘ragan. Shuningdek, ularga har qanday yordam va hamkorlik ko‘rsatishni va’da qilgan. Boshqa tomondan, AQShning Afg‘oniston bo‘yicha sobiq maxsus vakili Zalmay Xalilzod o‘zining X sahifasida e’lon qilgan maqolasida Pokiston Afg‘oniston hukumatiga qarshi shaxslarni yollab, har qanday yo‘l bilan ushbu mamlakat hukumatini muammolarga duchor etishga urinayotganini da’vo qilgan. Xalilzodning aytishicha, Pokiston bu borada butun kuch-g‘ayratini ishga solib, Afg‘onistonning amaldagi hukumatiga qarshi kurashadigan shaxslarni maydonga chiqarishga urinayotgani va bu qarama-qarshilikdan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanmoqchi ekanini ko‘rsatuvchi xabarlar mavjud.
Shu kunlarda Pokistonning Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi vakili yana bir bayonot bilan chiqdi. U AQSh Afg‘onistonda qoldirib ketgan qurol-yarog‘lar va og‘ir harbiy texnikalar Pokistonni tashvishga solayotgani hamda mamlakat xavfsizligiga tahdid tug‘dirayotganini da’vo qildi. Go‘yoki hozir Pokistonda har tomondan sut va asal daryolari oqmoqda, barcha ichki muammolar hal bo‘lgan-u, endi faqat tashqi tahdidlar bilan yuzlashmoqda. Buning ustiga, bu tahdidlar bir necha o‘n yillik vayronkor urushni boshdan kechirgan va endigina oyoqqa turishga harakat qilayotgan mamlakatdan kelayotgan emish.
Ushbu uchta bayonot va xabarning umumiy mazmunidan Pokiston harbiy rejimining o‘zining islomiy qo‘shnisi Afg‘onistonga nisbatan qanday niyatlarni ko‘zlayotganini taxmin qilish mumkin. Shuningdek, Pokiston nima sababdan Afg‘onistondan norozi ekani va nega doimo ushbu mamlakatga hujum qilishga urinayotganini ham yaxshi anglash mumkin. Pokiston so‘nggi ikki-uch yil davomida turli xalqaro yig‘ilish va anjumanlarda bir necha bor terrorchilar Afg‘onistondan chiqib, Pokistonga kirayotgani va u yerda yashirin hujumlar uyushtirayotganidan shikoyat qilib kelmoqda.
Afg‘oniston hukumati xalqaro hamjamiyat oldida o‘z pozitsiyasini ochiq-oydin bayon qilganida, Mudofaa vaziri ham Afg‘oniston hududidan hech qanday terrorchilik faoliyati amalga oshirilmasligini ta’kidladi. Aksincha, biz Doxa kelishuviga muvofiq nafaqat Pokistonga, balki butun dunyoga shunday kafolat berganmiz va kelgusida ham istalgan tomonni bunga ishontirishga tayyormiz, dedi. Ichki ishlar vaziri Xalifa sohib ham rasman bir taklifni ilgari surdi. Unga ko‘ra, Durandning xayoliy chizig‘i bo‘ylab qo‘shma qo‘mita tuzilib, u har ikki tomonning yashirin faoliyatlarini nazorat qilishi, shikoyat bildirilgan taqdirda esa tegishli tomonni amaliy choralar ko‘rishga majbur etishi kerak edi. Bu pozitsiya xalqaro hamjamiyat oldida ochiq bayon qilindi va har tomondan olqish hamda mamnuniyat bilan kutib olindi. Chunki xavotir bildirayotgan tomonlarni ishontirish uchun bundan yaxshiroq yo‘l yo‘q edi.
Ammo bu taklif kimgadir ma’qul kelmagan bo‘lsa, u aynan Pokiston edi. Chunki Pokiston terrorizmga qarshi kurash nomi ortida boshqa yashirin maqsadlarni ko‘zlamoqda. Bu maqsadlarni Islom Amirligi g‘alabasidan so‘ng darhol yuz bergan voqealar orqali yaqqol anglash mumkin.
Pokistonning dastlabki qadami Torkham, Xarlachi va Chaman–Boldak chegara o‘tish punktlarini aynan Afg‘onistonda yangi mevalar pishib yetilgan, ular sotish uchun Pokiston bozorlariga olib ketilayotgan kunlarda yopish bo‘ldi. Bu harakat uchun hech qanday asosli sabab keltirmas, faqat asossiz da’volarni tarqatish bilan kifoyalanardi.
Ikkinchi bosqichda dengiz yo‘llari orqali Afg‘onistonga yetkazilayotgan tovarlar tashilishini to‘xtatdi. Turli portlarda minglab konteynerlarni ushlab turish natijasida afg‘on savdogarlari juda katta zarar ko‘rdilar. Bu safar ham avvalgidek, hech qanday sabab ko‘rsatmasdan shunday choralar ko‘rildi. Bundan tashqari, mevalar importiga qo‘yilgan bojxona tariflari ham hech qanday oldindan ogohlantirish va kelishuvsiz birdaniga yuz foizdan ortiq miqdorga oshirildi.
Biroq bu barcha harakatlardan ham yomoni, Pokistonda bir necha o‘n yillardan buyon yashab kelgan afg‘on muhojirlarini majburiy deportatsiya qilish jarayonining boshlanishi bo‘ldi. Ehtimol, ularni mamlakatdan chiqarib yuborish uchun bahona izlashgandir. Ammo odamlarni majburan uy-joylari va mulklaridan haydab chiqarish, mol-mulklarini tortib olish, kaltaklash va qamoqqa tashlash kabi vahshiyona munosabatlarning hech bir qonun va shariatga muvofiq kelmasligi ayon edi. Ammo ularga shariat va qonunning nima keragi bor edi? Shunga qaramay, bularning barchasini amalga oshirdilar.
Bu bosqich hali yakunlanmagan edi, ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri urushga kirishib, Afg‘onistonni bombardimon qilishni boshladilar. Barcha savdo yo‘llarini yopdilar va quruqlikdagi chegara orqali tinimsiz to‘p otish hamda asossiz o‘q uzishlar silsilasini yo‘lga qo‘ydilar. Bu safar ham odatdagi bahonani ilgari surib, barcha bu harakatlar Afg‘oniston hududidan yashirin faoliyatlar amalga oshirilayotgani sababli yuz berayotganini aytdilar.
Bu jarayon oylar davomida davom etdi. Dunyo esa hayrat va lol qolgan holda, go‘yo qo‘lini iyagiga tirab, qachon terrorchi guruhning yashirin manzili yo‘q qilingani haqida xabar e’lon qilinishini kutardi. Har lahza shunday xabar kelishiga umid qilardi, ammo dunyo kutishda davom etdi. Oylar o‘tdi, voqealar bir yilga cho‘zildi, biroq birorta ham ishonchli va hujjatli dalil taqdim etilmadi. Oxir-oqibat, ular sharmanda bo‘ldilar va fosh etildilar. Ammo biror topshiriqni boshlaganlari sababli avvalgi pozitsiyalaridan chekinib, boshqa bir o‘yinni boshladilar.
Bu safar Afg‘onistonga qarshi uyushgan targ‘ibot kampaniyasini yo‘lga qo‘ydilar. Ommaviy axborot vositalari, diniy shaxslar, televideniye so‘zlovchilari va jamiyatning turli qatlamlariga mansub kishilarni kameralar qarshisiga o‘tqazib, shunday yolg‘onlarni gapirtirdilarki, hatto shayton ham ularni eshitib hayratda qolardi. Ushbu topshiriqning yana bir qismi Afg‘oniston ichida manfaat yoki moddiy rag‘bat evaziga amaldagi hukumatga qarshi gapiradigan, amalda maydonga chiqadigan va qarshilik saflariga qo‘shiladigan shaxslarni topishdan iborat edi.
Endilikda so‘nggi xabarlarga ko‘ra, bu topshiriq «The New York Times» gazetasi va Zalmay Xalilzod tilga olgan bosqichga yetib keldi. Bu esa Pokistonning yashirin maqsadlari endi ochiq-oydin namoyon bo‘lganini anglatadi. Pokiston tilga olayotgan va dunyoni bunga ishontirishga urinayotgan gaplar esa ochiq-oydin yolg‘ondir.
Pokistonning asosiy maqsadi Afg‘onistonda asrlar osha ilk bor islomiy tamoyillar asosida shakllangan tuzumni har qanday yo‘l bilan zaiflashtirishdir. Sharqdan g‘arbgacha, janubdan shimolgacha har bir insonning orzu-umidlari mujassam bo‘lgan, xavfsizlik va osoyishtaligi sadosi dunyoning turli burchaklarida yangrayotgan tuzumni zaiflashtirishdir.
Dunyodagi har bir mazlum inson o‘z aksini ushbu tuzum ko‘zgusida ko‘radi. Uning tomirlarida minglab shahidlarning qoni oqmoqda. Bu tuzum millionlab beva ayollar, yetimlar, nochor va panohsiz insonlarning orzu-umidlari timsolidir. Pokiston esa bu tuzumni zaiflashtirish uchun yolg‘on to‘qish kerak bo‘ladimi, targ‘ibot olib borish kerak bo‘ladimi yoki kofirlar va Islom dushmani bo‘lgan kuchlardan yordam so‘rash, buning evaziga ularga qullik va mute’likka rozi bo‘lish kerak bo‘ladimi har qanday holatda ham bu loyihani qanday narx evaziga bo‘lmasin oxiriga yetkazish va ushbu tuzumning ildizlariga bolta urishga qaror qilgan.
Ammo yakuniy hukmni vaqt chiqaradi: Pokistonning bu rejasi g‘alaba bilan yakunlanadimi yoki aynan shu olov alangasi yana bir bor uning tashkilotchilarining etagini kuydiradimi?
