Hamad
Pokiston harbiy rejim hukmronligi ostida har tong yangi bir inqiroz haqidagi xabar bilan uyg‘onadigan mamlakatga aylandi. Ko‘rinishidan bu mamlakat shunday girdobga tushib qolganki undan chiqish uchun qancha urinmasin shuncha chuqurroq botib bormoqda. Ammo masalani to‘g‘ri tahlil qilsak bu inqirozlar endi tasodifiy emas balki tarkibiy va uzoq davom etadigan holatga aylanganini ko‘ramiz. Iqtisodiyotdan xavfsizlikka siyosatdan ijtimoiy masalalargacha mamlakatdagi barcha jarayonlar bir-biri bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib tartibsiz va achinarli manzarani yuzaga keltirmoqda.
Pokiston iqtisodiyoti yillar davomida xorijiy yordam va son-sanoqsiz ketma-ket olingan kreditlarga tayanib kelmoqda. Bu mamlakat hozirgacha Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) bilan 24 marta kelishuvga erishgan. Jamg‘armaning so‘nggi dasturi ham kasallikni davolamaydigan faqat og‘riqni vaqtincha bosadigan og‘riq qoldiruvchi vositaga o‘xshaydi. Iqtisodiy o‘sish 3,5 foizdan ham past holbuki har yili mehnat bozoriga ikki million kishi qo‘shilmoqda. Bu esa ishsizlar soni ham yildan-yilga ortib borayotganini anglatadi.
Soliqlarning yalpi ichki mahsulotga nisbati qariyb 10 foizni tashkil etadi, bu mintaqada juda past ko‘rsatkich hisoblanadi. Ya’ni hukumat o‘z iqtisodiyotidan daromad yig‘ish imkoniyatiga ham ega emas. Davlat qarzlari yalpi ichki mahsulotning qariyb 66 foiziga yetgan joriy yilda xorijiy kreditlarni qaytarish miqdori esa 12,8 milliard dollarga oshgan. Bu shuni anglatadiki Pokiston har yili avvalgi qarzlarini to‘lash uchun yana ko‘proq qarz olishga majbur bo‘lmoqda va shu tariqa faqatgina o‘zini saqlab qolishga urinmoqda.
Pokistondagi xavfsizlik holati shunday bosqichga yetdiki hatto poytaxt ham endi xavfsiz emas. 2025-yilda mamlakatda 699 ta hujum qayd etilgan bo‘lib bu avvalgi yilga nisbatan 34 foizga ko‘pdir. Faqat 2026-yil fevral oyidagi birgina voqeaning o‘zida Islomoboddagi shia masjidida portlash sodir bo‘lib kamida 31 kishi halok bo‘lgan va yana 169 kishi jarohatlangan. Shu yil sentyabr oyida Shimoliy Vaziristondagi xavfsizlik postlaridan biriga portlovchi moddalar bilan to‘ldirilgan avtomobil kelib urilgan va natijada 11 kishi halok bo‘lgan. May oyida esa Xayber-Paxtunxva viloyatidagi hujumda 15 nafar politsiyachi halok bo‘lgan.
Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra joriy yil boshidan buyon mamlakat bo‘ylab kamida 860 nafar pokistonlik askar va politsiyachi halok bo‘lgan. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 22 foizga oshgan. Bu raqamlar faqat bir narsani yaqqol ko‘rsatmoqda: Pokiston hukumati o‘z xavfsizlik holatini nazorat qilish imkoniyatini yo‘qotgan.
Pokistonning siyosiy maydoni ham jang maydoniga aylangan. Qamoqda saqlanayotgan Imron Xon boshchiligidagi Pokiston Tehrik-e-Insaf partiyasi 4-oktabr kuni mamlakat bo‘ylab namoyishlar o‘tkazishga chaqirdi. Hukumat esa namoyishchilarning Islomobodga kirishiga ruxsat bermasligini ma’lum qildi. Xavfsizlik kuchlari poytaxtga o‘n minglab kishini joylashtirib shaharga kirish yo‘llarini yopgan. Shu bilan birga Imron Xonning opa-singillari hibsga olingan uning partiyasi yetakchilari esa birin-ketin olib ketilmoqda. Xayber-Paxtunxva viloyati rasmiylari mamlakat fuqarolar urushi tomon ketayotganini ochiq aytmoqda. Bu qarama-qarshilik oddiy siyosiy kelishmovchilik emas balki Pokistondagi hokimiyat tuzilmasining yemirilayotganidan darak bermoqda.
Xayber-Paxtunxva va Balujiston kabi hududlarda markaziy hukumat amalda hech qanday samarali ishtirokka ega emas. Belgiya elchixonasi o‘zining sayohat bo‘yicha ogohlantirishida bu hududlarga borishni mutlaqo taqiqlangan deb baholagan va u yerda hujumlar haftalik hatto kundalik ravishda sodir bo‘layotganini bildirgan. Bu esa Pokiston hududining katta qismi hukumat va harbiy rejim nazoratidan chiqib ketganini hamda hatto mamlakat fuqarolarining o‘zlari ham borishga jur’at eta olmaydigan hududlarga aylanganini anglatadi.
Ammo eng achinarli jihat shundaki ojiz harbiy rejim o‘zini bu vayronkor inqirozlar qarshisida ojiz deb ko‘rganida xalq muammolarini hal qilish o‘rniga fitna va buzg‘unchilikka qo‘l urmoqda. Pokiston harbiy rejimi bir necha bor IShID kabi terrorchi guruhlar va yovuzlik hamda buzg‘unchilik unsurlari dan foydalanib Afg‘oniston xavfsizligini izdan chiqarishga urindi. Ushbu rejimning maqsadi aniq: agar u ichki inqirozlarini hal qila olmasa, hech bo‘lmaganda Afg‘onistonning taraqqiyoti va xavfsizligiga to‘sqinlik qilishni istaydi. Shu orqali o‘zining muvaffaqiyatsizliklarini yashirishga urinmoqda.
Bu xatti-harakat nafaqat insoniylikka va islomiy qadriyatlarga zid balki hokimiyatni saqlab qolish uchun har qanday jinoyatga qo‘l urishga tayyor bo‘lgan rejimning belgisidir. Hatto o‘z poytaxtining xavfsizligini ta’minlay olmaydigan rejim qanday qilib mintaqaga rahbarlik qilish da’vosini qilishi mumkin? Bu inqirozlar ich-ichidan yemirib borayotgan va kelajagida yaxshilanish alomatlari ko‘rinmayotgan mamlakatning achinarli manzarasidir. Ammo u o‘z inqirozlari ichida qulashidan oldin qo‘shnisini ham o‘zi bilan birga qorong‘i jarlikka tortmoqchi.
Ammo ular bir haqiqatdan bexabar: Afg‘oniston endi kechagi egasiz va boshqalarning qo‘lidagi mamlakat emas. Bu zamin bugun o‘zining haqiqiy egalariga ega o‘nlab yillar davomida azob-uqubat va kurashlardan so‘ng o‘z boshqaruvini o‘z qo‘liga olgan xalq bor. Ular hech bir kuchga o‘z tuprog‘i nomusi va xavfsizligiga tajovuz qilishga yo‘l qo‘ymaydi. Ular ko‘zlari ochiq qalblari sobit holda o‘z yurtining har bir qarich yerini himoya qiladi va har qanday tajovuzga qat’iy javob beradi.
Bu xavfsizlik taraqqiyot izzat va sharaf yurtning yomon niyatli kishilari va dushmanlari ko‘ziga zahar bo‘lsin! Hasadgo‘ylarning ko‘zi ko‘r tajovuzkorlarning qo‘li kesilsin!
