Farhod Frutan
IShID tashkil topgan va paydo bo‘lgan dastlabki davrlarida, ko‘pchilik bu vahshiy va terrorchi guruhning faqatgina Suriya va Iroqdagi sunniylardan shialardan qasos olish uchun paydo bo‘lgan deb hisoblagan edi.
Vashington shahridagi Kurdiston Demokratik Partiyasi vakili Komron Balnur, IShID guruhining zo‘ravonlik va qirg‘in qilish sabablaridan birini Iroq shia hukumatining o‘sha mamlakatdagi sunniylarga qarshi qilmishlariga qasos deb ta’riflagan edi.
Na faqat Komron Balnur, balki ko‘pchilik siyosiy va harbiy masalalar bo‘yicha tahlilchilar bu fikrni ta’kidlagan edilar, ya’ni IShID shialarning zulm va zo‘ravonligidan tug‘ilgan va ulardan qasos olish uchun paydo bo‘lgan. Ammo keyinchalik bu guruhning ayirmasiz qirg‘inlari ularning aslida shialardan qasos olish maqsadida emasligini, balki yagona maqsadi islomiy kuch va salohiyatni yo‘q qilish ekanligini isbotladi.
Ko‘pchilik mutaxassislarning fikriga ko‘ra, zo‘ravonlik va qirg‘in IShID guruhi bilan ajralmas ravishda bog‘liq bo‘lgan hodisalardir. Ushbu guruh qon to‘kishga bo‘lgan ishtiyoqi tufayli sunniylar va shialar o‘rtasida hech qanday farq ko‘rmaydi; hatto begunoh musulmonlarning qonini to‘kish orqali ham o‘z doimiy qonxo‘rlik ehtiyojini qondiradi.
Aslida tan olish kerakki, bu yerda shia va sunniy masalasi emas, balki ushbu guruhning asosiy maqsadi musulmonlarni yo‘q qilish va kofirlarning huquqlarini himoya qilishdir. Bu xususiyatni hazrati Payg‘ambar sallallohu alayhi vasallam o‘z muborak hayotlarida ham ta’kidlagan edilar: xavorijlar musulmonlarni o‘ldiradi va g‘ayrimusulmonlarni o‘z holiga qo‘yadi.
Diniy masalalar bo‘yicha tahlilchilar IShID o‘zining dastlabki paydo bo‘lishida islomiy mafkuradan vosita sifatida foydalanganini ta’kidlaydilar. Ularning yakuniy maqsadi neft resurslarini qo‘lga kiritish, islom davlatlarini zaiflashtirish, islomni yomonotliq qilish, yoshlarda diniy bilimlarga qiziqishni pasaytirish va kofirlar dunyosini kuchaytirish bo‘lgan.
IShID ning mafkuraviy e’tiqodlari diniy va mazhabiy matnlarni buzib talqin qilish bilan birga, bu guruhning ayirmasiz qirg‘inlarining sabablaridan biri hisoblanadi. Ushbu guruh har qanday diniy matnni o‘zining buzilgan talqinlariga moslashtiradi, musulmonlarni murtad deb atab, ularni o‘ldirish hukmini chiqaradi.
