Arsala Hasan
Pokiston bugungi kunda ilk bor inqiroz, zulm, adolatsizlik va ishonchsizlik avjiga chiqqan hamda chet ellarga qaramlikni tanlagan davlat emas. Aksincha, bugungi ko‘rinishdagi Pokiston Buyuk Britaniya va boshqa xorijiy kuchlarning strategik maqsadlarini ta’minlash uchun barpo etilgan siyosiy tuzum mahsulidir. Aynan mana shu tarixiy asos xalq hamda siyosatchilarning Pokiston siyosiy tizimiga bo‘lgan ishonchini kundan-kunga susaytirib bormoqda.
Bugungi kunda nafaqat oddiy fuqarolar, balki ko‘plab siyosiy yetakchilar ham bir-biriga va davlat idoralariga ishonmay qo‘ygan. Hokimiyat uchun kurash, siyosiy aralashuvlar, qonunning adolatsiz qo‘llanilishi hamda davlat idoralari faoliyatiga nisbatan uzluksiz tanqidlar ushbu ishonchsizlikning yanada kuchayishiga sabab bo‘lmoqda. Har qanday mamlakatning barqarorligi qonun ustuvorligi, adolat, shaffoflik va xalq irodasiga hurmat mavjud bo‘lgandagina ta’minlanadi. Ushbu qadriyatlar zaiflashgan taqdirda siyosiy ziddiyatlar chuqurlashadi, milliy birlik xavf ostida qoladi va mamlakat yangi inqirozlarga duch keladi. Shu bois ko‘plab tahlilchilar Pokiston barqaror taraqqiyotga erishishi uchun tub islohotlar o‘tkazilishi hamda jamoatchilik ishonchini qayta tiklash zarur, deb hisoblaydi.
Pokiston ichki ishlar vaziri Muhsin Naqviy shunday dedi: Mamlakatning amaldagi siyosiy va ma’muriy tizimi endi mavjud muammolarni hal qilish qobiliyatiga ega emas va Pokiston jiddiy muammolar qarshisida turibdi. U iqtisodiy yig‘ilishdagi nutqida, agar tub islohotlar amalga oshirilmasa, Pokiston yana o‘n yildan keyin ham xuddi shu iqtisodiy, ma’muriy va boshqaruv muammolari bilan kurashishda davom etishini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, hozirgi tuzilma mamlakat muammolarini bartaraf eta olmaydi va mavjud vaziyatdan chiqish uchun keng ko‘lamli islohotlar zarur. U shunday dedi: Biz bugun yashayotgan tizim allaqachon tanazzul yo‘liga kirgan. Buni tan olaylikmi yoki yo‘qmi, bu haqiqatdir.
Muhsin Naqviyning ushbu bayonotlariga e’tibor qaratilsa, muhim savol tug‘iladi: harbiy rejimning ahvoli qanchalik darajada inqirozga yuz tutgan? Chunki hukumatning eng yuqori martabali amaldorlaridan biri amaldagi tizimga bunchalik ishonchsizlik bildirayotgan bo‘lsa, bu holat tizim yakuniy parchalanish bosqichiga yaqinlashayotganining belgisi sifatida baholanishi mumkin. Bundan tashqari, yaqin kelajakda buning amaliy oqibatlari ham namoyon bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
Boshqa tomondan, Mavlono Ato ur-Rahmon, Mavlono Fazlur Rahmonning ukasi hamda Jamiat Ulamo-i Islom rahbarlaridan biri shunday dedi: Shunday kun kelishi mumkinki, Balujiston va Xaybar Paxtunxvaga borish uchun pasport talab qilinadi. Shuningdek, u armiya va hukumatdan ushbu hududlar aholisiga nisbatan zulm va tazyiqlarga barham berishni talab qildi.
Mazkur bayonotlardan shunday xulosa qilish mumkinki, Pokiston parchalanish yoqasiga kelib qolgan. Uning so‘zlari Baluj xalqi bir kun kelib Balujistonni mustaqil yurt deb e’lon qilishi va o‘z yurtini o‘zlaridan boshqa hech qanday kuch boshqarishiga yo‘l qo‘ymasligi mumkinligini anglatadi. Balujlar o‘z maqsadlariga erishish mumkin bo‘lgan bosqichga yaqinlashgan va buni o‘zlarining qonuniy huquqi deb bilmoqda.
Shuningdek, Mavlono Fazlur Rahmon, Jamiat Ulamo-i Islom rahbari, Pokiston armiyasi generallari boshqalarning ishlariga aralashish o‘rniga, avvalo o‘zlarining o‘tgan faoliyati uchun javob berishlari va xalq oldida hisobdor bo‘lishlari kerakligini ta’kidladi. U videomurojaatida 1971-yildagi urushda Pokiston armiyasining tarixiy mag‘lubiyatiga ishora qilib shunday dedi:
Sizning qo‘shinlaringiz Sharqiy Pokistonda, ya’ni bugungi Bangladeshda taslim bo‘lib, butun dunyo oldida sharmanda bo‘lganida, Hindistonga qanday xabar bergan edingiz? Armiya mening so‘zlarimdan emas, balki o‘zining o‘tmishdagi xatti-harakatlaridan uyalishi kerak.
Ma’lumki, 1971-yilgi urushda Pokiston Hindiston va Bangladesh qo‘shma kuchlari tomonidan og‘ir mag‘lubiyatga uchradi. Natijada o‘n minglab pokistonlik harbiylar taslim bo‘ldi va Sharqiy Pokiston Bangladesh nomi bilan mustaqil davlatga aylandi.
Mavlono Fazlur Rahmonning urdu tilida aytilgan so‘nggi bayonotlari Pokiston armiyasining mamlakat ichki hamda mintaqaviy jarayonlardagi o‘rni haqida bahs-munozaralarni yana bir bor kuchaytirdi.
Bugungi kunda nafaqat Pokiston siyosatchilari va siyosiy yetakchilari, balki mamlakatning ko‘plab fuqarolari ham Balujiston endi armiya nazoratidan chiqib ketgan, degan fikrni bildirmoqda. Bundan tashqari, Pokistonda to‘liq xavfsizlik saqlanib qolgan deyarli biror hudud qolmagan. Nishonli hujumlar, avtomobil bombalari portlatilishi, partizan amaliyotlari va pistirmalar hatto Pokiston armiyasining markazlari hamda harbiy bazalari yaqinigacha yetib borgan.
Balujistonning sobiq bosh vaziri Navob Aslam Raisoniy bilan bo‘lgan suhbatda undan shunday so‘raldi: agar u yana bir bor ushbu viloyat bosh vaziri etib saylansa, Balujistondagi vaziyat yaxshilanadimi? U bunga javoban shunday dedi:
Yo‘q. Hozir Balujiston bosh vaziri lavozimiga kim saylanmasin, vaziyatning yaxshilanishiga hech qanday umid yo‘q.
Umuman olganda, hukumat amaldorlari, siyosiy yetakchilar va mintaqaviy shaxslarning Pokistondagi hozirgi siyosiy hamda xavfsizlik holati haqidagi so‘nggi bayonotlari shuni ko‘rsatadiki, bu mamlakat chuqur siyosiy, iqtisodiy va ma’muriy muammolarga duch kelmoqda.
Davlatning yuqori martabali amaldorlari va muxolif siyosiy rahbarlar tizimning imkoniyatlari, armiyaning roli hamda mamlakat kelajagini tanqid ostiga olayotgan bir paytda, ko‘pchilik nazarida bu holat Pokistonda siyosiy ishonchsizlik kuchayayotganining belgisi hisoblanadi.
